Thuốc tiêm phòng ngừa HIV sẽ có giá khoảng 40 USD tại 11 quốc gia Trung Đông và Bắc Phi
Đầu tháng 10 năm 2026, thông tin được công bố cho biết một loại thuốc tiêm dự phòng trước phơi nhiễm HIV (PrEP) tiên tiến, chỉ cần tiêm hai lần mỗi năm, sẽ được cung cấp với chi phí khoảng 40 USD một năm tại 11 quốc gia khu vực Trung Đông và Bắc Phi (MENA) cũng như Afghanistan. Theo bài viết từ cơ quan truyền thông The New Arab, đơn vị phát triển loại thuốc này, tập đoàn dược phẩm sinh học Gilead Sciences của Mỹ, đã ký kết các thỏa thuận cấp phép tự nguyện với sáu nhà sản xuất thuốc generic. Động thái này sẽ mở đường cho việc sản xuất đại trà phiên bản giá rẻ vào năm 2027 sau các đợt cung ứng ban đầu vào cuối năm 2026.
Loại thuốc này sử dụng hoạt chất lenacapavir (được phê duyệt tại Mỹ với tên thương mại Yeztugo cho mục đích dự phòng và Sunlenca cho điều trị), một chất ức chế vỏ capsid của HIV có tác dụng kéo dài. Giới y khoa đánh giá đây là bước đột phá lớn trong phòng ngừa HIV, thay thế nhu cầu uống thuốc viên hàng ngày (như phác đồ kết hợp tenofovir và emtricitabine) bằng hai mũi tiêm dưới da mỗi sáu tháng. Sự chênh lệch về giá vẫn rất lớn: trong khi liệu trình Yeztugo chính hãng tại Mỹ có giá khoảng 28.218 USD/người/năm, các phiên bản generic dành cho 120 quốc gia có thu nhập thấp và trung bình dự kiến chỉ có giá khoảng 40 USD/người/năm.
Tại khu vực MENA, thỏa thuận bao gồm Afghanistan, Djibouti, Ai Cập, Libya, Mauritania, Maroc, Somalia, Sudan, Syria, Tunisia và Yemen. Hãng dược Eva Pharma của Ai Cập nằm trong số sáu nhà sản xuất được cấp phép, cùng với các doanh nghiệp từ Ấn Độ và quốc tế. Đại diện Gilead cho biết phạm vi cấp phép được xác định dựa trên gánh nặng bệnh dịch HIV, điều kiện kinh tế và khả năng tạo ra tác động y tế công cộng lớn nhất. Trước khi các dây chuyền generic vận hành toàn diện, Gilead cam kết cung ứng thuốc gốc theo giá phi lợi nhuận thông qua Quỹ Toàn cầu phòng chống AIDS, Lao và Sốt rét, đơn vị đang hỗ trợ triển khai thuốc tại 21 quốc gia bao gồm Maroc.
Tuy vậy, thỏa thuận đã vấp phải sự chỉ trích từ tổ chức Bác sĩ Không Biên giới (Médecins Sans Frontières, MSF). Các chuyên gia y tế nhấn mạnh rằng một số quốc gia có thu nhập trung bình trong khu vực — bao gồm Algeria, Jordan, Iraq, Lebanon, Palestine và Iran — đã bị loại khỏi danh sách cấp phép tự nguyện, đồng nghĩa với việc mức giá tại đây sẽ do Gilead đơn phương áp đặt. Bà Carlota Baptista, trưởng nhóm phụ trách mảng HIV của MSF, nhấn mạnh rằng sự phân chia địa lý này gây ra bất bình đẳng trong một khu vực có mức độ di chuyển dân cư cao, đồng thời kêu gọi Gilead mở rộng giấy phép miễn phí bản quyền cho toàn bộ các quốc gia.
Nhu cầu về các biện pháp phòng ngừa hiệu quả tại Trung Đông và Bắc Phi đang ở mức hết sức cấp bách. Theo số liệu của UNAIDS, trong khi số ca nhiễm mới HIV trên toàn cầu giảm khoảng 40% trong giai đoạn từ 2010 đến 2024, khu vực MENA lại ghi nhận mức tăng 94% trong cùng thời kỳ, từ khoảng 12.000 lên 23.000 ca mỗi năm. Đáng chú ý, chỉ khoảng 63% người sống chung với HIV tại khu vực này biết được tình trạng bệnh của mình và chưa tới một nửa được tiếp cận thuốc kháng virus. UNAIDS nhấn mạnh định kiến xã hội, luật pháp kỳ thị và việc hình sự hóa các nhóm nguy cơ cao, bao gồm nam có quan hệ tình dục đồng giới (MSM), là những rào cản lớn trong việc tiếp cận y tế. Mũi tiêm nửa năm một lần mang lại sự kín đáo và giảm bớt các rủi ro xã hội liên quan đến việc cất giữ thuốc hàng ngày.
Trước đó, Urania đã phản ánh chi tiết về việc triển khai thuốc tiêm tác dụng kéo dài lenacapavir phòng ngừa HIV tại Mozambique cũng như đưa tin về việc ứng dụng hẹn hò Grindr mua lại phòng khám Freddie để mở rộng dịch vụ PrEP.
