«Cutting Edge» — Cuốn sách của Daniel Gawthrop về văn hóa queer, nam tính và khúc côn cầu tại Canada

Vào ngày 8 tháng 9 năm 2026, nhà xuất bản Canada Arsenal Pulp Press đã phát hành bằng tiếng Anh cuốn hồi ký và khảo cứu Cutting Edge: Hockey as Queer Culture («Trên lưỡi trượt sắc bén: Khúc côn cầu như một nét văn hóa queer»). Tác phẩm do nhà văn, nhà tiểu luận và nhà báo người Canada Daniel Gawthrop chắp bút.

Daniel Gawthrop hiện sinh sống tại New Westminster (tỉnh bang British Columbia) và đã gắn bó hơn ba thập kỷ với văn chương cùng các hoạt động thể thao dành cho người queer. Ông là tác giả của năm cuốn sách phi hư cấu, bao gồm The Rice Queen Diaries và The Trial of Pope Benedict, cùng cuốn tiểu thuyết Double Karma. Lần đầu xỏ giày trượt băng vào năm mười hai tuổi tại một giải đấu thiếu nhi vào năm 1975, Gawthrop từng phải từ bỏ bộ môn này vì bầu không khí kỳ thị người đồng tính và sự nam tính độc hại trong phòng thay đồ. Tuy nhiên, vào đầu những năm 1990, sau khi tham dự đại hội thể thao quốc tế Gay Games, ông đã cùng nhà báo Kevin Griffin đồng sáng lập câu lạc bộ Cutting Edges tại Vancouver—một trong những đội khúc côn cầu trên băng LGBTQ+ đầu tiên tại Canada. Khi tham gia một giải nghiệp dư chính thức và so tài cùng các đối thủ dị tính, đội bóng đã phá bỏ những định kiến cố hữu về khả năng của vận động viên đồng tính trong các môn thể thao va chạm mạnh.

Cuốn sách là sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa hồi ký cá nhân, lịch sử thể thao và phân tích phê phán các thiết chế xã hội. Gawthrop chỉ ra cách thức khúc côn cầu trên băng được xây dựng như một pháo đài của sự gia trưởng da trắng và chuẩn dị tính, nơi sự hung hăng và bạo lực thể xác từng được tôn vinh như chuẩn mực yêu nước. Tác giả cũng gợi lại một sự việc truyền thông ồn ào trong sự nghiệp làm báo của mình: vào đầu thập niên 1990, ông từng xuất bản loạt bài viết châm biếm về sức hút tình dục của ngôi sao người Nga Pavel Bure thuộc đội Vancouver Canucks, chế giễu việc ban lãnh đạo cố gắng tiếp thị cầu thủ này thuần túy như một thần tượng cho các gia đình trung lưu vùng ngoại ô. Các bài viết đã thu hút sự chú ý của báo giới toàn quốc, bình luận viên truyền hình Don Cherry và tuần báo New York The Village Voice, đồng thời khiến Bure phải chịu những lời trêu chọc trong phòng thay đồ trước khi tham gia vào một vụ ẩu đả bạo lực trên sân băng tại trận chung kết Stanley Cup năm 1994.

Một phần quan trọng của cuốn sách đi sâu vào các vấn đề mang tính hệ thống của thể thao hiện đại. Gawthrop phân tích sự trì trệ của Giải Khúc côn cầu Quốc gia (NHL), nơi chưa từng có bất kỳ cầu thủ đang thi đấu nào công khai xu hướng tính dục trong suốt 109 năm lịch sử, cũng như chỉ trích các bước đi thụt lùi như việc cấm sử dụng băng dán cầu vồng Pride tape trong các buổi tập. Tác giả kết nối sự bảo thủ này với hàng loạt vụ bê bối liên quan đến bạo lực tình dục và nạn bắt nạt trong liên đoàn Hockey Canada, vạch trần văn hóa im lặng dung túng cho sự vô trách nhiệm của giới quản lý.

Ở những chương kết, Gawthrop phác thảo triển vọng cho một tương lai hòa nhập hơn của môn thể thao này. Ông nhấn mạnh tấm gương tiên phong của khúc côn cầu chuyên nghiệp nữ, nơi các vận động viên queer công khai đã dẫn dắt và thay đổi văn hóa thể thao suốt nhiều thập kỷ, cùng với sự lớn mạnh của các giải đấu phong trào phi nhị nguyên giới. Đánh giá về sức lan tỏa của bộ phim truyền hình ăn khách Heated Rivalry, tác giả khẳng định văn hóa đại chúng và các phong trào cộng đồng đang thu hút thế hệ người hâm mộ mới, mở rộng cánh cửa môn thể thao quốc hồn quốc túy của Canada cho mọi người.