“Cisgender: Disorienting a Category” — sách của Perry Zurn về phả hệ chuẩn mực và giới hạn của giới
Lịch sử phê phán và phả hệ khái niệm cisgender từ các phản văn hóa thập niên 1990.
Vào tháng 7 năm 2026, nhà xuất bản đại học Hoa Kỳ Duke University Press đã phát hành cuốn sách tiếng Anh của nhà triết học Perry Zurn mang tựa đề Cisgender: Disorienting a Category («Cisgender: Làm mất phương hướng một phạm trù»). Tác phẩm nằm trong bộ sách học thuật danh giá ASTERISK: Gender, Trans-, and All That Comes After do Susan Stryker, Eliza Steinbock, Jian Neo Chen và Marquis Bey chủ biên. Đây là công trình nghiên cứu phả hệ học toàn diện đầu tiên trong lý thuyết đương đại nhằm tái hiện nguồn gốc, sự lan tỏa và những chuyển biến khái niệm của thuật ngữ «cisgender» (người hợp giới) — một phạm trù vốn thường bị coi là chuẩn mực mặc nhiên dùng để đối chiếu với người chuyển giới.
Perry Zurn là Phó Giáo sư Triết học tại Đại học American ở Washington, D.C., một học giả chuyển giới kiêm nhà hoạt động chuyên sâu về triết học chính trị, nhận thức luận và nghiên cứu chuyển giới. Trước đó, ông từng khảo cứu sự gắn kết cộng đồng chuyển giới trong môi trường học thuật qua cuốn How We Make Each Other: Trans Life at the Edge of the University, cũng như nghiên cứu triết học về sự tò mò trong Curiosity and Power và Curious Minds. Trong cuốn sách mới này, Zurn kết hợp phương pháp phả hệ kiểu Foucault với tư liệu lưu trữ và trải nghiệm cá nhân để phá vỡ sự đối ngẫu cứng nhắc giữa cis và trans.
Điểm khởi đầu của cuốn sách là việc chất vấn định nghĩa thông thường về người hợp giới: một người có giới tính chỉ định khi sinh trùng khớp tự nhiên và êm thấm với bản dạng giới. Zurn chỉ ra rằng ảo tưởng về sự «không rắc rối» này che đậy những xung đột và đàm phán thân thể phức tạp mà bất kỳ ai cũng phải trải qua trước các khuôn mẫu xã hội. Khai thác các kho lưu trữ báo chí tự xuất bản của người chuyển giới, các diễn đàn Usenet đầu thập niên 1990 và các cuộc phỏng vấn nhân chứng, tác giả phục dựng một lịch sử khác biệt: từ các tiểu văn hóa phản kháng như Radical Faeries và queer punk đến các công trình tình dục học của Volkmar Sigusch và các bài viết của Emi Koyama, Julia Serano.
Tác phẩm theo dõi bước chuyển của thuật ngữ từ không gian phản kháng ngoại vi vào các từ điển chính thống và diễn ngôn học thuật. Zurn phân tích sự hình thành khái niệm «đặc quyền hợp giới» và cái giá lý thuyết của sự thể chế hóa. Cuốn sách cũng làm sáng tỏ mối liên hệ lịch sử giữa tính chuẩn mực hợp giới với bạo lực thực dân, sự định hình của chuẩn mực dựa trên tính da trắng tư sản và cách lý thuyết crip (nghiên cứu người khuyết tật) lật tẩy ảo tưởng về sự phù hợp thân thể.
Qua việc chỉ ra những điểm thành công và hạn chế của khái niệm cis trong việc giải thiêng quyền lực giới, Perry Zurn kêu gọi giữ cho phạm trù này luôn mở và linh hoạt. Cuốn sách là đóng góp quan trọng cho lý thuyết queer và lịch sử tư tưởng hiện đại.
