İnsan Hakları Örgütleri, Artan Davaların Ortasında Özbekistan'a Eşcinsel İlişkileri Suç Olmaktan Çıkarma Çağrısı Yaptı

Beş uluslararası insan hakları örgütü (ECOM, EHRA, ILGA-Avrupa, MPACT Global Action ve TGEU), Özbekistan hükümetini Ceza Kanunu’nun 120. Maddesini yürürlükten kaldırmaya çağıran ortak bir bildiri yayınladı. Bu madde, erkekler arasındaki rızaya dayalı cinsel ilişkileri suç saymakta ve ülkedeki eşcinsel ve biseksüel erkeklerin yanı sıra trans kadınlara zulmetmek için aktif olarak kullanılmaktadır.

İnsan hakları savunucularına göre, Özbekistan’da 120. Madde kapsamındaki ceza davalarının sayısı son yıllarda keskin bir şekilde arttı. 2021 ve 2023 yılları arasında yılda ortalama 17 dava açılırken, bu sayı 2024’te 48’e ulaştı. Yalnızca 2025’in ilk dokuz ayında 71 dava açıldı. Örgütler, 2026 başlarındaki bir dizi polis baskınıyla ilgili özellikle endişelerini dile getirdi: kolluk kuvvetleri en az 62 kişiyi gözaltına aldı ve 34 ceza davası açtı. Hak savunucusu gruplar, bunun LGBT topluluğuna karşı hedefli ve koordineli bir kampanyaya işaret ettiğine inanıyor.

Özbekistan Ceza Kanunu’nun 120. Maddesi, erkekler arasındaki rızaya dayalı eşcinsel cinsel teması üç yıla kadar özgürlüğün kısıtlanması veya hapis cezasıyla cezalandırmaktadır. Özbekistan, eski Sovyet bölgesinde eşcinselliğin hâlâ suç sayıldığı az sayıdaki ülkeden biri olmaya devam ediyor.

İnsan hakları savunucuları, 120. Maddenin yalnızca LGBT bireylere ayrımcılık yapmakla kalmayıp, aynı zamanda polis istismarına zemin hazırlayan bir ortam yarattığını vurguluyor. Daha önce ECOM, kolluk kuvvetlerinin flört uygulamalarını kullanarak insanları takip ettiği, gözaltına aldığı, şantaj yaptığı ve onlardan para kopardığı vakaları belgelemişti. TGEU da fiziksel ve psikolojik şiddet, işkence ve yasadışı gözaltılarla karşı karşıya kalan trans seks işçilerine yönelik sistematik zulmü bildirdi. Dahası, cezai kovuşturma korkusu HIV önleme çabalarını engelliyor ve tıbbi bakıma erişimi kısıtlıyor.

Örgütler, “120. Madde sadece ayrımcı bir yasal hüküm değil, aynı zamanda mahremiyet hakkı ihlallerine, kolluk kuvvetlerinin istismarlarına ve LGBT bireylerin daha da marjinalleşmesine katkıda bulunan yapısal bir faktördür” dedi.

İnsan hakları grupları, Özbekistan hükümetini 120. Maddeyi yürürlükten kaldırmaya, tutuklular üzerinde zorla yapılan invaziv tıbbi muayene uygulamasını durdurmaya ve kişisel verilerin korunmasını sağlamaya çağırıyor. Ayrıca uluslararası ortaklara ve diplomatlara, Özbek yetkililerle diyaloglarında maddenin yürürlükten kaldırılması konusunu gündeme getirmeleri ve LGBT bireylere yardım eden yerel programları desteklemeleri çağrısında bulunuyorlar.