Hak örgütü JMBF, Bangladeş’te hijralara yönelik ayrımcılık hakkında rapor yayımladı
İnsan hakları örgütü JusticeMakers Bangladesh in France (JMBF), 12 Ekim 2026’da Paris’te Bangladeş’teki hijraların durumuna ilişkin bir rapor yayımladı. Yazarlara göre topluluğun 2013’te devlet tarafından tanınması, ayrımcılığı ve temel hizmetlere erişimdeki engelleri ortadan kaldırmadı.
Hijra, Güney Asya’da tarihsel olarak şekillenmiş, sıklıkla üçüncü cinsiyet olarak tanımlanan toplumsal ve kültürel bir kimliktir. Trans kimliklerle kesişir; ancak bunlarla ya da interseks varyasyonlarla aynı anlama gelmez. Bangladeş makamlarının 2013’te aldığı kararın ardından tanımaya ilişkin resmî bildirim Ocak 2014’te yayımlandı.
Rapor, ağırlıklı olarak 2013 ile Ağustos 2026 arasındaki döneme ait belgelere, araştırmalara ve tekil olaylara ilişkin bilgilere dayanıyor. Yeni bir ülke çapında anket değil, mevcut kaynakların incelemesi niteliğinde. Yazarlar şiddet ve taciz bildirimlerini, istihdam, eğitim, sağlık hizmetleri ve barınmadan dışlanmayı, ayrıca kimlik belgeleriyle ilgili güçlükleri ele alıyor.
Atıf yapılan çalışmalardan biri 2022’de PLOS ONE dergisinde yayımlandı. Ocak 2019’da Bangladeş’in beş kentinden 346 hijra çalışmaya katıldı. Katılımcıların yüzde 59,3’ü eğitimde, yüzde 46,4’ü ise istihdamda hak ihlali yaşadığını bildirdi. Bu oranlar söz konusu örneklemi yansıtıyor; ihlallerin ülke genelindeki yaygınlığını göstermiyor.
Rapor, 2022 nüfus sayımının ön sonuçlarındaki 12.629 hijra sayısını aktarıyor. Ancak Bangladeş İstatistik Bürosunun daha sonra yayımladığı resmî özet 8.124 kişi kaydediyor. Her iki sayı da aynı sayıma ait; aradaki fark tek başına topluluğun küçüldüğü anlamına gelmiyor. Raporun yazarları olası eksik sayıma da dikkat çekiyor.
Belgelere ilişkin sorunlar 13 Ağustos’ta The Daily Star gazetesinde de yer aldı. Gazeteye göre bir gün önce Dakka’da düzenlenen konferansta sivil toplum temsilcileri, doğum belgesi ve kimlik kartı eksikliğinin hijraların eğitim, sağlık ve sosyal yardımlara erişimini engellediğini söyledi.
Ülkede devlet destek programları da bulunuyor. Sosyal Hizmetler Dairesi hijralara yönelik ödenekleri, eğitim burslarını ve mesleki eğitimi sıralıyor.
JMBF, ayrımcılığa karşı yasal koruma sağlanmasını, şiddetin soruşturulmasını ve aşağılayıcı tıbbi muayeneler olmadan erişilebilir belge düzenleme süreçleri oluşturulmasını öneriyor. Örgüte göre sosyal ödemelere hukuki güvenceler ve etkili şikâyet mekanizmaları eşlik etmeli.
