17. yüzyıl Galli şairi Katherine Philips'in yeni biyografisi, eserlerini lezbiyen edebiyat kanonuna kazandırdı

Birleşik Krallık’ta Galli tarihçi ve araştırmacı Norena Shopland’ın «Aşkım Her Aşktan Üstündür: 17. Yüzyıl Şairi Katherine Philips’in Sıra Dışı Hayatı ve Dönemi» (My Love All Love Excels: The Remarkable Life and Times of 17th-Century Poet, Katherine Philips) adlı kapsamlı biyografik incelemesi yayımlandı. Galler merkezli Parthian Books tarafından basılan ve 12 Kasım 2026’da Amerika Birleşik Devletleri’nde raflarda yerini alacak olan eser, çağdaşları tarafından «Eşsiz Orinda» olarak anılan ve edebiyat tarihine «Galli Sappho» adıyla geçen Katherine Philips’in (1632–1664) mirasını kapsamlı şekilde yeniden ele alıyor.

ABD LGBT Tarihi Ayı kurucusu Rodney Wilson’ın LGBTQ Nation yayınında belirttiği üzere, yaklaşık üç yüzyıl boyunca tarihçiler ve edebiyat araştırmacıları şairin edebi mirasını sistematik olarak heteroseksüel normlara uyarladı (straightwashed). Ana akım akademik çevreler, Philips’i antik Sappho’nun hemcins sevgisiyle anılan itibarından özenle ayırdı; kadınlara hitaben yazdığı tutkulu dizeleri yalnızca Hristiyan yeni-Platoncu dostluk temrinleri olarak yorumladı. Erkeklerle olan herhangi bir dostluk ilişkisi doğrudan heteroseksüellik kanıtı sayılırken, kadınlarla kurduğu romantik bağlar için 17. yüzyıl arşivlerinde bulunması imkânsız deliller talep edildi.

Norena Shopland’ın araştırması, Katherine Philips’in (evlilik öncesi soyadıyla Fowler) Londra’daki yatılı okul günlerinden itibaren kız arkadaşlarıyla derin duygusal ve romantik bağlar kurduğunu belgeliyor. Gençlik dönemi şiirlerinde geleneksel evlilik kurumunu açıkça reddeden şair, yaratıcı özgürlüğünü «öfkeli kocalar», «doğum sancıları» ve «çocuk çığlıkları» ile karşılaştırarak savundu. Dul kalan annesinin varlıklı Galli toprak sahibi Richard Philipps ile evlenmesinin ardından Katherine, Galler’in Pembrokeshire bölgesindeki Picton Kalesi’ne yerleşti. 1648’de, vefat eden üvey kız kardeşinin dul eşi James Philipps ile pragmatik bir evlilik yaptı. Bu evlilik derin görüş ayrılıklarıyla gölgelendi: eşi İngiliz İç Savaşı’nda Püriten Parlamento safında yer alırken, Katherine sadık bir monarşi yanlısıydı.

Fikri tecridi aşmak isteyen şair, Galler ve İngiltere’den aydınların pastoral mahlaslarla mektup ve şiirler paylaştığı «Dostluk Cemiyeti»ni (Society of Friendship) kurdu. Philips kendine Orinda adını seçti (bu ismin, erkek kılığına giren bir kadına âşık olan tiyatro karakteri Olinda’dan esinlendiği düşünülüyor). Şairin üretiminin merkezinde özellikle Anne Owen (Lucasia) ve Mary Aubrey’ye (Rosania) adanmış tutkulu dizeler yer alıyordu. Dönemin erkek homoerotik şiirinin duyusal dilini ve imgelerini ustalıkla kullanan Philips, olağanüstü duygusal derinliğe sahip metinler üretti; ilişkiler koptuğunda ise eski sırdaşlarını «güzel dinden dönenler» ve «aşkın katilleri» olarak nitelendiren sitem dolu şiirler kaleme aldı.

Katherine Philips tiyatro tarihinde de öncü bir iz bıraktı: Pierre Corneille’in «Pompey’in Ölümü» adlı trajedisinden yaptığı ve 1663’te Dublin’de sahnelenen manzum çeviri, Britanya ve İrlanda’da profesyonel ticari bir tiyatroda sahnelenen, bir kadına ait ilk oyun oldu. Şair, Haziran 1664’te Londra’da henüz 32 yaşındayken çiçek hastalığından hayatını kaybetti. Philips’in göz ardı edilen kuir sesine 20. yüzyılın başlarında ilk kez Amerikalı şair ve yazar Louise Imogen Guiney (1861–1920) dikkat çekti. Shopland, günümüzün «lezbiyen» kimlik tanımının 17. yüzyıla doğrudan uyarlanamayacağını hatırlatmakla birlikte, Philips’in dizelerinin günümüz kadınlarında doğrudan duygusal yankı uyandırdığını ve şairi dünya lezbiyen edebiyat kanonuna yerleştirdiğini ifade ediyor.

Kitabın yazarı Norena Shopland, Galler kültürel mirası üzerine on kitap kaleme almış saygın bir araştırmacıdır. 2021’de Galler hükümetine kuir tarihin müze ve kütüphanelere entegrasyonu konusunda danışmanlık yapmış, 2022’de ise Galler’in 22 idari bölgesinin tamamı için açık erişimli LGBTİ+ tarih arşivleri oluşturulması projesini yönetmiştir. Biyografinin resmi tanıtımı Aberystwyth’teki Galler Ulusal Kütüphanesi’nde ve Picton Kalesi’nde gerçekleştirildi.

Kadınların hemcins sevgisini ele alan edebi metinler daha önce de «Uránia» sayfalarında yer bulmuştu: Antikçağ uzmanı Anne Carson Sappho’nun dizelerini çağdaş kuir estetikle buluşturmuş, yüzyıl dönümü Paris salonları «Belleğin Provası» incelemesinde ele alınmış ve kuir arşivcilik sorunları Stephanie Andrea Allen’ın «Kendimizi Şimdi Belgelemeliyiz» çalışmasında tartışılmıştı.