BM Raportörü: Rusya sürgündeki LGBT bireylere karşı sınır ötesi baskı uyguluyor
Birleşmiş Milletler Rusya Federasyonu İnsan Hakları Özel Raportörü Mariana Katzarova, Cenevre’deki BM İnsan Hakları Konseyi’ne sunduğu yıllık raporunda, Rusya’nın yurt dışındaki vatandaşlarına ve özellikle LGBT+ topluluğuna yönelik sınır ötesi baskı aygıtını ayrıntılarıyla ortaya koydu. Raporun tespitleri, 21 Eylül 2026’da bağımsız yayın organı Novaya Gazeta Europe tarafından BM İnsan Hakları Konseyi belgelerine dayandırılarak duyuruldu .
«Saklanacak Yer Yok: Korku Düzeninin Sınır Ötesine İhracı — Rusya Federasyonu’nun Ulusötesi Baskısı» başlıklı raporda, muhaliflerin ülke dışındaki takibinin 2022’den bu yana sistematik bir devlet politikasına dönüştüğü vurgulandı. 2004–2026 yılları arasında belgelenen yaklaşık 400 vakayı inceleyen Katzarova, yıllık ortalama baskı vakalarının sekiz katına çıktığını belirledi. Öne çıkan yöntemler arasında gıyabi mahkumiyetler (2022’de 4 iken 2025’te 157’ye yükseldi), Interpol bültenleri ve BDT mekanizmalarının kötüye kullanılması, dijital casusluk, Rosfinmonitoring listeleri yoluyla uluslararası banka hesaplarının dondurulması ve Rusya’da kalan akrabalara yönelik tehditler yer alıyor.
Raporda sürgündeki LGBT+ bireylerin karşılaştığı risklere geniş yer ayrıldı. Rusya Yüksek Mahkemesi’nin 2023 sonunda «uluslararası LGBT hareketini» aşırılık yanlısı ilan etmesi, sınırları aşan daimi bir cezai kovuşturma tehdidi oluşturdu. Özellikle Kuzey Kafkasya kökenli kuir bireylerin hayati tehlike altında olduğu belirtilen raporda; uydurma suçlamalarla kişilerin zorla geri getirilmeye çalışıldığı, 2020’de işkenceden kaçan ve 2024’te Ermenistan’da Rusya’nın silah suçlaması gerekçesiyle gözaltına alınan Çeçen Salman Mukayev’in mülteci statüsü verilmeden önce yaşadığı süreç örnek gösterildi.
Katzarova, uluslararası topluma non-refoulement (geri göndermeme) ilkesine sıkı sıkıya bağlı kalma, Rusya’dan gelen iade taleplerini titizlikle inceleme ve ulusötesi baskıya karşı bağlayıcı bir BM sözleşmesi hazırlama çağrısında bulundu. Moskova yönetimi ise Özel Raportörlük makamını siyasi amaçlı bir mekanizma olarak nitelendirip tanımıyor, Katzarova’nın ülkeye girişine izin vermiyor ve insan hakları ihlali iddialarını tümüyle reddediyor.
BM bünyesindeki Rusya İnsan Hakları Özel Raportörlüğü mandası 2022 yılında kurulmuş olup Bulgar hukukçu Mariana Katzarova bu görevi Mayıs 2023’ten beri yürütmektedir. Daha önce Uránia, Rus LGBT+ örgütleri Sphera ve Coming Out’un uluslararası sivil toplum kuruluşlarıyla birlikte bağımsız denetimin sürmesi için bu mandanın yenilenmesini talep ettiğini bildirmişti .
