BM, Rusya'da Aşırılıkçı İlan Edilen LGBT Örgütleri İçin İlk Kez Doğrudan Devreye Girdi
Altı BM Özel Raportörü, St. Petersburg merkezli insan hakları grubu “Vykhod"un (Coming Out) aşırılıkçı bir örgüt olarak tanımlanması ve faaliyetlerinin yasaklanmasıyla ilgili olarak Rus yetkililere resmi bir bildirim gönderdi. Mozhem Obyasnit yayınının belirttiği gibi, bu adım, BM mekanizmalarının Rusya’nın anti-aşırılıkçılık mevzuatının uygulanması bağlamında belirli LGBT örgütlerini savunmak için ilk kez kullanılması anlamına geliyor.
BM uzmanları mektuplarında, Rus kolluk kuvvetlerinin uygulamalarının meşru insan hakları çalışmalarını suç haline getirdiğini belirttiler. Değerlendirmelerine göre, LGBT örgütlerine aşırılıkçı statüsü verilmesi sivil toplum üzerinde “caydırıcı bir etki” yaratıyor, keyfi tutuklamalara yol açıyor ve LGBT bireyleri temel hizmetlere erişimden mahrum bırakıyor. Raportörler ayrıca “aşırılıkçılık” teriminin Rusya’daki yorumunun uluslararası hukukta hiçbir dayanağı olmadığını vurguladılar.
Moskova’dan, hem soyut “uluslararası LGBT hareketi"nin hem de özellikle “Vykhod” grubunun yasaklanması için hukuki gerekçeleri açıklaması istendi. Rus hükümetine altı soru yöneltildi: bu tür kararların yasal çerçevesi, keyfi uygulamalara karşı koruma, temyiz olanakları, ifade ve toplanma özgürlüğü garantileri ve LGBT bireyler ile insan hakları savunucularının güvenliğinin sağlanması hakkında. Özel Raportörler benzer süreçlerin sona erdirilmesi çağrısında bulunarak “aşırılıkçılık” hukuki kategorisinin tamamen kaldırılmasının değerlendirilmesini önerdiler.
“Vykhod”, Yüksek Mahkeme’nin 2023 yılında var olmayan “uluslararası LGBT hareketi"ni aşırılıkçı olarak tanıyan kararının ardından Rusya’da yasaklanan ilk ismen belirtilmiş LGBT yapısı oldu. Daha sonra benzer bir hukuki şemayla Rusya LGBT Ağı, T Merkezi, Yekaterinburg LGBT Kaynak Merkezi, Parni PLUS ve Irida da yasaklandı.
Çağrı metni, BM Rusya İnsan Hakları Özel Raportörü Mariana Katzarova; Human Rights Watch’un eski LGBT programı direktörü Graeme Reid; ve terörle mücadele mevzuatı sorunlarında uzmanlaşmış uluslararası hukuk profesörü Ben Saul’un da aralarında bulunduğu alan uzmanları tarafından imzalandı.
60 gün geçmesine rağmen Rus yetkililer resmi bir yanıt vermedi. “Vykhod” temsilcileri, Moskova’nın bu tür taleplere tepki vermek zorunda olmadığını ve genellikle bunları yanıtsız bıraktığını açıkladılar. Ancak, BM Özel Raportörlerinin vardığı sonuçlar daha sonra diğer uluslararası kurumlar tarafından hukuki bağlayıcılığı olan kararlar almak için kullanılmaktadır.
“Vykhod” grubunun bir araştırmasına göre, Rusya’daki LGBT gençlerin %55’i eğitim kurumlarında baskıyla karşılaştı, %19’u aile içi şiddet yaşadı, sırasıyla %12 ve %10’u fiziksel ve cinsel şiddete maruz kaldı ve %4’ü “dönüşüm terapisi” girişimlerine tabi tutuldu.
