“Madrid’teki Trans Bireylerin Üreme Sağlığı” — Juana Ramos Cantó’nun üreme adaleti üzerine kitabı

Haziran 2026’da İspanya Sosyolojik Araştırmalar Merkezi (Centro de Investigaciones Sociológicas, CIS), Başbakanlık Bakanlığı ile ortaklaşa olarak Juana Ramos Cantó’nun La salud reproductiva de las personas trans en Madrid: del requisito de esterilización al paradigma de los derechos (“Madrid’teki Trans Bireylerin Üreme Sağlığı: Kısırlaştırma Şartından Haklar Paradigmasına”) başlıklı monografisini İspanyolca yayımladı. Prestijli Monografías dizisinin 338. cildi olarak yayımlanan ve Resmi Devlet Gazetesi (BOE) ile Üniversite Yayınevleri Birliği (UNE) tarafından dağıtılan bu eser, İspanya’da trans bireylerin üreme arzularını, kurumsal engellerini ve klinik deneyimlerini inceleyen ilk kapsamlı nitel araştırmadır.

Juana Ramos Cantó, sağlık alanında sosyal hizmet uzmanı ve Madrid Complutense Üniversitesi’nde (UCM) Sosyal Hizmet doktorasına sahip bir öğretim üyesidir. Göçmenler ve mültecilerle saha çalışmalarında zengin bir deneyime sahip olan araştırmacı, sağlığın sosyal belirleyicileri, sağlık eşitsizlikleri, insan hakları ve üreme adaleti üzerine yoğunlaşmaktadır. Bu monografi yazarın UCM’deki doktora tezine dayanmakta, sosyal bilimler metodolojisini klinik pratikle buluşturmaktadır.

Çalışmanın çıkış noktası 2008 yılındaki tarihi bir dönemece dayanır: Hamile trans erkek Thomas Beatie’nin The Advocate dergisine kapak olması, trans bireylerin biyolojik olarak çocuk sahibi olabileceğini ve bunu arzuladığını dünya kamuoyuna kanıtladı. Bu olay uluslararası biyoetik araştırmaları hızlandırırken, İspanya’da trans üreme sağlığı uzun süre sosyal bilimlerin ve kamu sağlığı politikalarının gündemine giremedi.

Kitap, yasal cinsiyet tanınması için cerrahi veya hormonal kısırlaştırmanın zorunlu tutulduğu dönemden bedensel özerklik ve haklar paradigmasına geçişi inceler. Yazar, 3/2007 sayılı yasanın getirdiği psikiyatrik tanı ve iki yıllık zorunlu hormon tedavisini, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin 2017 tarihli kararlarını ve cinsiyetin beyana dayalı olarak tanınmasını sağlayan İspanya’nın 4/2023 sayılı “Ley Trans” yasasını kapsamlı şekilde ele alır.

Araştırmanın görgül temelini, Madrid Özerk Topluluğu’nda trans erkek, trans kadın ve ikili olmayan bireylerle yapılan derinlemesine mülakatlar ile kamu sağlık sistemi (SERMAS) deneyimleri oluşturur. Bulgular; üreme hücrelerinin korunmasına (gamet dondurma) dair klinik bilgi eksikliğini, jinekolojik servislerdeki ön yargıları ve azınlık stresini açığa çıkarmaktadır.

Eserin en çarpıcı kuramsal katkısı, iyatrojenez ve örtük öjenik mekanizmalar üzerine yaptığı tespittir. Yumurta veya sperm dondurma imkânı sunulmadan tıbbi geçiş sürecine aceleyle başlanması, trans bireyleri iradeleri dışında kısırlığa sürüklemektedir. Trans erkeklerin ve ikili olmayan bireylerin hamilelik ve doğum deneyimlerini de aktaran kitap, sağlık personeli eğitimi ve üreme adaletini sağlayacak somut sosyal hizmet önerileri sunmaktadır.