ซาร์อีวานผู้โหดเหี้ยมแห่งรัสเซียกับฟีโอดอร์ บัสมานอฟ คนรักของพระองค์

เรื่องราวของข้าราชสำนักคนสนิทของซาร์ผ่านบันทึกของคนร่วมสมัย วรรณกรรม และภาพยนตร์

สารบัญ
ซีรีส์ 🇷🇺 ประวัติศาสตร์ LGBT ในรัสเซีย
ซาร์อีวานผู้โหดเหี้ยมแห่งรัสเซียกับฟีโอดอร์ บัสมานอฟ คนรักของพระองค์

“คนรักของซาร์” คือคำที่เจ้าชายอันเดรย์ คูร์บสกี (Andrei Kurbsky) แห่งรัสเซียใช้เรียกฟีโอดอร์ บัสมานอฟ (Fyodor Basmanov) ขุนนางผู้ที่หลักฐานหลายชิ้นระบุว่าเป็นคนรักของซาร์อีวานที่ 4 (Ivan IV) หรืออีวานผู้โหดเหี้ยม บทความนี้รวบรวมเรื่องราวเท่าที่ทราบเกี่ยวกับความสัมพันธ์ของทั้งคู่

ซาร์อีวานผู้โหดเหี้ยมแห่งรัสเซีย

เมื่อซาร์วาซีลีที่ 3 (Vasily III) สิ้นพระชนม์ใน ค.ศ. 1533 อีวานผู้เป็นพระโอรสมีพระชนมายุเพียงสามพรรษา ตามสถานะแล้วอีวานทรงเป็นผู้ปกครอง แต่ยังทรงบริหารบ้านเมืองไม่ได้ อำนาจจึงตกอยู่กับผู้สำเร็จราชการที่ปกครองแทนพระองค์ ในรัฐมอสโกช่วงกลางคริสต์ศตวรรษที่ 16 เหล่าโบยาร์ (ขุนนางชั้นสูง) พระมารดาของอีวาน และผู้แทนคริสตจักรผลัดกันทำหน้าที่นี้ บางครั้งก็ทำร่วมกัน

ใน ค.ศ. 1545 เมื่อมีพระชนมายุครบสิบห้าพรรษา อีวานเริ่มปกครองด้วยพระองค์เอง สองปีต่อมาพระองค์ทรงเข้าพิธีราชาภิเษกและรับพระอิสริยยศซาร์ หากเทียบกับพระอิสริยยศที่ใช้กันในยุโรปสมัยนั้น คำว่าซาร์มีความหมายใกล้เคียงกับจักรพรรดิมากกว่า

“รูปงาม”

— มาร์โก ฟอสการีโน (Marco Foscarino) เอกอัครราชทูตเวนิส กล่าวถึงรูปลักษณ์ของอีวานผู้โหดเหี้ยมเมื่อมีพระชนมายุ 27 พรรษา

นับแต่เริ่มปกครองด้วยพระองค์เอง อีวานผู้โหดเหี้ยมทรงปฏิรูปบ้านเมืองเพื่อรวมศูนย์อำนาจและทำให้รัฐเข้มแข็งขึ้น ในรัชสมัยของพระองค์มีการจัดตั้งกองทหารราบพลยิงประจำการที่เรียกว่าสเตรลต์ซี พระองค์ทรงปรับระบบการปกครอง การศาล และการจัดเก็บภาษี

การผนวกคาซานและอัสตราฮันเป็นหนึ่งในความสำเร็จทางทหารครั้งสำคัญที่สุดในรัชสมัยของพระองค์ รัสเซียยังเริ่มมีความสัมพันธ์ทางการค้ากับอังกฤษในช่วงเดียวกัน

อีวานผู้โหดเหี้ยมทรงได้รับการศึกษาอย่างดีเมื่อเทียบกับคนร่วมสมัย ทรงอ่านและเขียนหนังสือมาก รวมถึงทรงแต่งบทกวีด้วย

“… ไม่มีผู้ปกครององค์ใดในประวัติศาสตร์ยุคเก่าของเราที่โปรดการสนทนาและโต้แย้ง ทั้งยังทรงชำนาญถึงเพียงนี้ ไม่ว่าจะด้วยวาจาหรือลายลักษณ์อักษร กลางลานสาธารณะหรือในที่ประชุมคริสตจักร กับโบยาร์ที่ออกจากราชการไปหรือกับทูตต่างชาติ ด้วยความชำนาญด้านถ้อยคำนี่เอง พระองค์จึงได้ชื่อว่าเป็นนักวาทศิลป์”

— เซอร์เกย์ มิคาอีโลวิช โซโลฟยอฟ (Sergei Mikhailovich Solovyov) นักประวัติศาสตร์ชาวรัสเซีย กล่าวถึงอีวานผู้โหดเหี้ยม

ประวัติการสมรสของอีวานผู้โหดเหี้ยมค่อนข้างซับซ้อน พระองค์อภิเษกสมรสอย่างเป็นทางการสี่ครั้ง ส่วนจำนวนภรรยาที่ไม่ได้สมรสอย่างเป็นทางการนั้น บางแหล่งระบุว่าอาจมีถึงเจ็ดคน

เจอโรม ฮอร์ซี (Jerome Horsey) นักเดินทางชาวอังกฤษผู้อ้างว่ารู้จักซาร์เป็นการส่วนตัว เขียนว่าครั้งหนึ่งอีวานเคยคุยโวว่าล่อลวงหญิงสาวหนึ่งพันคนและคร่าชีวิตลูกของตนเองอีกหนึ่งพันคน

ในช่วงเดียวกันก็มีข่าวลือว่าอีวานไม่ได้สนใจเฉพาะผู้หญิง

ฟีโอดอร์ บัสมานอฟ คนรักของอีวานผู้โหดเหี้ยม

ฟีโอดอร์ บัสมานอฟมาจากตระกูลขุนนาง อเล็กเซย์ บัสมานอฟ (Aleksei Basmanov) บิดาของเขารับใช้อีวานผู้โหดเหี้ยมมาตั้งแต่วัยหนุ่มในตำแหน่งโวเยโวดา (ผู้บัญชาการทหาร) เขาเข้าร่วมการศึกของซาร์เป็นส่วนใหญ่ รวมถึงการยึดคาซาน การยกทัพไปไครเมีย และปฏิบัติการทางทหารใกล้เมืองนาร์วา

เมื่อโตขึ้น ฟีโอดอร์ก็เข้าร่วมการศึกด้วย ครั้งหนึ่งเขากับบิดาร่วมกันตีโต้กองกำลังตาตาร์ที่เข้าโจมตีบริเวณใกล้เมืองรีอาซาน

ใน ค.ศ. 1555 อเล็กเซย์ บัสมานอฟได้รับบรรดาศักดิ์โบยาร์ เข้าสู่กลุ่มขุนนางระดับสูง และกลายเป็นคนที่ซาร์ทรงไว้วางพระทัย เขาเป็นผู้พาบุตรชายเข้าเฝ้าซาร์ ไม่นานฟีโอดอร์ก็ได้เป็นโบยาร์เช่นกัน และใน ค.ศ. 1566 เขาได้รับตำแหน่งครัฟชี ผู้ดูแลการจัดพระกระยาหารของซาร์

ในคริสต์ศตวรรษที่ 16 หน้าที่ของครัฟชีกว้างกว่าการเสิร์ฟอาหารในราชสำนักมาก ตำแหน่งนี้สำคัญต่อความปลอดภัยของผู้ปกครอง ครัฟชีดูแลโต๊ะเสวย ตรวจอาหารและเครื่องดื่ม ตลอดจนดูแลภาชนะและความเรียบร้อยในการจัดมื้ออาหาร พระพลานามัยและพระชนม์ชีพของซาร์จึงอยู่ในความรับผิดชอบของเขาด้วย อีวานผู้โหดเหี้ยมทรงหวาดระแวงว่าจะถูกวางยาพิษอยู่เสมอ ตำแหน่งนี้จึงตกแก่คนใกล้ชิดที่สุดเท่านั้น

ตำแหน่งนี้ยังนำมาซึ่งสิทธิพิเศษมากมาย เช่น เมืองโกโรโคเวตส์ (Gorokhovets) ซึ่งอยู่ในเขตแคว้นวลาดีมีร์ในปัจจุบัน ตกเป็นทรัพย์สินของฟีโอดอร์

บัสมานอฟในระบบออปริชนีนา

ฟีโอดอร์ บัสมานอฟยังเป็นออปริชนิก หรือสมาชิกของออปริชนีนา ระบบนี้เป็นทั้งรูปแบบการปกครองพิเศษและกลไกปราบปรามที่อีวานผู้โหดเหี้ยมทรงสร้างขึ้นเพื่อเล่นงานเหล่าโบยาร์ที่ทรงสงสัยว่าคิดกบฏและวางแผนสมคบคิดกัน ดินแดนถูกแบ่งเป็นสองส่วน ส่วนหนึ่งอยู่ใต้การปกครองโดยตรงของซาร์และเรียกว่าออปริชนีนา อีกส่วนยังปกครองตามแบบที่คุ้นเคยกว่า แต่ต้องเผชิญกับการยึดทรัพย์ ความรุนแรง และการบุกปล้นของพวกออปริชนิก

นักประวัติศาสตร์ยังถกเถียงกันว่าอะไรคือแรงผลักดันหลักของระบบนี้ ระหว่างความหวาดกลัวและความระแวงของซาร์ กับความพยายามโดยเจตนาที่จะทำลายชนชั้นนำเดิมแล้วสร้างชนชั้นนำกลุ่มใหม่ที่ภักดีต่อพระองค์โดยตรง

ฟีโอดอร์ บัสมานอฟเป็นส่วนหนึ่งของระบบที่สร้างความหวาดกลัวนี้ และได้รับความคุ้มครองจากอำนาจส่วนพระองค์ของซาร์

“พระองค์ทรงกริ้วง่ายเสียจนเมื่อกริ้วก็มีฟองออกจากพระโอษฐ์เหมือนม้าและดูราวกับจะเสียพระสติ ในสภาพเช่นนั้นแม้แต่ผู้ที่บังเอิญพบก็พลอยถูกพระองค์เกรี้ยวกราดใส่”

— ดานีเอล พรินทซ์ ฟอน บูเคา (Daniel Prinz von Buchau) เอกอัครราชทูต กล่าวถึงอีวานผู้โหดเหี้ยม

เมื่อเวลาผ่านไป ฟีโอดอร์ บัสมานอฟกลายเป็นคนใกล้ชิดที่สุดคนหนึ่งของซาร์ นอกจากทำหน้าที่ครัฟชี เขายังมีส่วนในการประหารโบยาร์ตามพระบัญชาของอีวานผู้โหดเหี้ยมและเป็นผู้นำปฏิบัติการทางทหารบางครั้ง เช่น ในฤดูร้อน ค.ศ. 1568 เขาถูกส่งไปเมืองดันคอฟ (Dankov) ในเขตแคว้นลีเปตสค์ปัจจุบันเพื่อไปจัดการกับผู้บัญชาการทหารสองคน

“… ฟีโอดอร์ผู้เป็นครัฟชี รูปงามแต่ใจทราม หากขาดเขาแล้ว อีวานก็ทรงสำราญในงานเลี้ยงไม่ได้ จะทรงอาละวาดฆ่าคนก็ไม่ได้”

— นิโคไล มิคาอีโลวิช คารัมซิน (Nikolai Mikhailovich Karamzin) นักประวัติศาสตร์ชาวรัสเซีย กล่าวถึงฟีโอดอร์ บัสมานอฟและอีวานผู้โหดเหี้ยม

Elveo, “อีวานผู้โหดเหี้ยมกับฟีโอดอร์ บัสมานอฟ”

ซาร์สั่งประหารเจ้าชายผู้ดูหมิ่นบัสมานอฟ

ชื่อของบัสมานอฟยังเกี่ยวข้องกับการตายของเจ้าชายดมีตรี ออฟชีนิน (Dmitry Ovchinin) เรื่องเล่าบางฉบับเรียกเขาว่าโอโบเลนสกี-ออฟชีนิน หรือเรียกสั้น ๆ ว่าออฟชีนา ครั้งหนึ่งออฟชีนาผิดใจกับบัสมานอฟ โซโลฟยอฟ นักประวัติศาสตร์ชาวรัสเซีย เล่าว่าออฟชีนากล่าวหาบัสมานอฟว่ารับใช้ซาร์ด้วย “การร่วมเพศอันต่ำทรามกับชายด้วยกัน” ไม่ว่าเรื่องจะเป็นอย่างไร อีวานผู้โหดเหี้ยมทรงตัดสินพระทัยจะสังหารออฟชีนา

“ตามคำบอกเล่าหนึ่ง เจ้าชายหนุ่มดมีตรี โอโบเลนสกี-ออฟชีนิน […] ถูกประหารเพราะทะเลาะกับฟีโอดอร์ บัสมานอฟคนหนุ่มผู้เป็นคนโปรดของอีวาน และพูดกับเขาว่า ‘ข้ากับบรรพบุรุษรับใช้ให้เกิดประโยชน์แก่องค์ประมุขมาโดยตลอด แต่เจ้ารับใช้ด้วยการร่วมเพศอันต่ำทรามกับชายด้วยกัน’”

— เซอร์เกย์ มิคาอีโลวิช โซโลฟยอฟ นักประวัติศาสตร์ชาวรัสเซีย

อีวานผู้โหดเหี้ยมทรงเลือกวิธีสังหารที่เป็นแบบฉบับของพระองค์ ในงานเลี้ยงซาร์มีรับสั่งให้เจ้าชายดื่มไวน์ถ้วยใหญ่ “เพื่อพระพลานามัยขององค์ประมุข” จากนั้นมีรับสั่งให้ลงไปยังห้องเก็บไวน์ใต้ดินแล้วดื่มต่อ “จะดื่มอะไรเท่าไรก็ได้ตามใจ” สุนัขของซาร์รอออฟชีนินอยู่ในห้องใต้ดินและรุมขย้ำเขาจนตาย ขุนนางชาวเยอรมันผู้ทำหน้าที่ล่ามในราชสำนักเล่าเหตุการณ์นี้ไว้ดังนี้

“ออฟชีนาจึงเข้าไปในห้องเก็บไวน์กับคนที่ทรราชสั่งให้จัดงานเลี้ยงหรูหราเช่นนั้นต้อนรับเขา คนเลี้ยงสุนัขรอเขาอยู่ที่นั่น ทรราชเตรียมคนเหล่านี้ไว้และฝึกให้รัดคอเจ้าชายออฟชีนาทันทีที่เข้ามา […] เหตุที่เขาถูกสังหารอย่างลับ ๆ คือ ในระหว่างที่ทะเลาะด่าทอกับฟีโอดอร์ บุตรของบาสมาน ออฟชีนาต่อว่าฟีโอดอร์เรื่องการกระทำอันน่าอับอายที่ฟีโอดอร์มักทำกับทรราช กล่าวคือ ทรราชฉวยประโยชน์จากความรักของฟีโอดอร์ ส่วนฟีโอดอร์ก็มักทำให้คนอื่น ๆ ตกเป็นเป้าความโกรธของทรราช ด้วยเหตุนี้ เมื่อเจ้าชายออฟชีนาด่าฟีโอดอร์เรื่องดังกล่าว […] ฟีโอดอร์ก็โกรธจัด ร้องไห้ไปหาทรราชและกล่าวโทษออฟชีนา”

— อัลแบร์ท ชลิชทิง (Albert Schlichting) จาก “เรื่องเล่าโดยย่อว่าด้วยนิสัยและการปกครองอันโหดร้ายของวาซีลีเยวิช ทรราชแห่งมอสโก”

การปลดเมโทรโพลิแทนฟิลิปจากตำแหน่ง

ความใกล้ชิดระหว่างบัสมานอฟกับซาร์ยังเห็นได้จากกรณีของฟิลิป (Philip) มุขนายกชั้นเมโทรโพลิแทนผู้ทรงอิทธิพลมากที่สุดคนหนึ่งในคริสตจักรของประเทศ ขณะนั้นเมโทรโพลิแทนแห่งมอสโกและรุสทั้งปวงเป็นประมุขของคริสตจักรรัสเซีย และยังไม่มีตำแหน่งอัครบิดร ฟิลิปคัดค้านการปราบปรามของอีวานผู้โหดเหี้ยมอย่างเปิดเผยและเรียกร้องให้ยุติการสร้างความหวาดกลัว

อีวานผู้โหดเหี้ยมทรงตัดสินพระทัยจะจัดการฟิลิปด้วย แต่การสังหารประมุขคริสตจักรเป็นเรื่องเกินกว่าเหตุ ซาร์จึงทรงเลือกปลดเขาออกจากตำแหน่ง

วันหนึ่งระหว่างพิธีในอาสนวิหารอัสสัมชัญ (Assumption Cathedral) ภายในเครมลินที่มอสโก ฟิลิปทูลขอซาร์ต่อหน้าผู้ร่วมพิธีให้ “หยุดหลั่งเลือดชาวคริสต์” อีวานผู้โหดเหี้ยมไม่ทรงหยุด และหลังจากนั้นไม่นานการปราบปรามกลับรุนแรงขึ้น

ไม่นานหลังจากนั้น ระหว่างพิธีทางศาสนาอีกครั้งหนึ่ง ฟีโอดอร์ บัสมานอฟประกาศตามพระบัญชาของซาร์ว่าฟิลิปถูกถอดจากตำแหน่งเมโทรโพลิแทนและสูญเสียทั้งฐานะและอำนาจในคริสตจักร จากนั้นฟิลิปถูกขังคุก และต่อมาถูกบีบคอจนตายเมื่อการสังหารเขาไม่น่าจะก่อให้เกิดความไม่พอใจอย่างรุนแรงในหมู่ประชาชนอีกแล้ว

ตระกูลบัสมานอฟสิ้นความโปรดปราน

ในประวัติศาสตร์ ผู้ที่มีส่วนในการประหารและการปราบปรามมักกลายเป็นเหยื่อของระบบเดียวกันเสียเอง จุดจบของตระกูลบัสมานอฟยังไม่กระจ่างนัก เรื่องการตายของพวกเขามีอยู่หลายแบบ ตามคำบอกเล่าแบบหนึ่ง ทั้งบิดาและบุตรสิ้นความโปรดปรานจากซาร์เพราะถูกสงสัยว่าสมคบคิดกับกษัตริย์ลิทัวเนียและทรยศต่อซาร์

“อเล็กเซย์ [บัสมานอฟ] กับบุตรชาย [ฟีโอดอร์] ถูกสังหาร ฟีโอดอร์ผู้นี้คือคนที่แกรนด์ดยุกมักเสพความสำราญทางเพศด้วย (pflegte Unzucht mitzutreiben)”

— ไฮน์ริช ฟอน ชตาเดิน (Heinrich von Staden) นักเขียนชาวเยอรมันผู้บันทึกเรื่องราวของรัฐมอสโก

อันเดรย์ คูร์บสกี อดีตแม่ทัพของอีวานผู้โหดเหี้ยม หนีไปยังราชรัฐใหญ่ลิทัวเนียและเริ่มโต้ตอบจดหมายกับซาร์จากที่นั่น จดหมายเหล่านี้เป็นที่รู้จักกันดี คูร์บสกีเล่าอีกแบบหนึ่งที่มืดหม่นกว่า ตามที่เขากล่าว ฟีโอดอร์ลงมือสังหารบิดาด้วยตนเอง

“… ฟีโอดอร์ บัสมานอฟ ผู้บัญชาการกองทัพปีศาจแห่งความมืดและคนรักของซาร์ แทงอเล็กเซย์ผู้เป็นบิดาจนตายด้วยมือตนเอง อเล็กเซย์ผู้นี้ขึ้นชื่อว่าประจบสอพลอ แต่แท้จริงแล้วเป็นคนวิกลจริตที่นำความพินาศมาสู่ตนเองและแผ่นดินรุสอันศักดิ์สิทธิ์ ข้าแต่พระเจ้าผู้ทรงเที่ยงธรรม คำตัดสินของพระองค์ช่างยุติธรรมยิ่งนัก สิ่งที่เขาเตรียมไว้ให้พี่น้องของตน อีกไม่นานเขาก็ได้ลิ้มรสเสียเอง!”

— อันเดรย์ คูร์บสกี

ข้อสังเกตหนึ่งในบันทึกเหล่านี้คือ เมื่อตอบข้อกล่าวหาของคูร์บสกี อีวานผู้โหดเหี้ยมไม่ได้ทรงกล่าวถึงคำว่า “คนรักของซาร์” เลย พระองค์ไม่ทรงเห็นความจำเป็นที่จะปฏิเสธหรืออภิปรายข้อกล่าวหาส่วนนี้

ตามเรื่องเล่าอีกแบบ ตระกูลบัสมานอฟถูกเนรเทศไปยังเมืองเบโลโอเซโร (Belozero) ในเขตแคว้นโวล็อกดาปัจจุบัน พวกเขาเสียชีวิตที่นั่นขณะที่ยังไม่ได้รับความโปรดปรานจากซาร์

ไม่ว่าเรื่องจะเป็นอย่างไร ฟีโอดอร์ บัสมานอฟน่าจะเสียชีวิตไปแล้วเมื่อถึงเดือนมกราคม ค.ศ. 1571 หากนับจากที่ได้รับตำแหน่งครัฟชีใน ค.ศ. 1566 เขาดำรงตำแหน่งนี้ราวห้าปีและเป็นคนใกล้ชิดที่สุดคนหนึ่งของซาร์ตลอดช่วงนั้น

หลังฟีโอดอร์เสียชีวิต ซาร์พระราชทานเงินแก่อารามเพื่อให้ระลึกถึงเขาและญาติของเขา เงินนี้เป็นค่าใช้จ่ายสำหรับการระลึกถึงคนเหล่านี้ในพิธีทางศาสนาเป็นประจำและสำหรับ “มื้อเล็ก” ประจำปี ซึ่งเป็นอาหารมื้อเรียบง่ายที่จัดเพื่อระลึกถึงผู้ล่วงลับ

“ในปี 7091 (ค.ศ. 1583) ซาร์ผู้เป็นองค์ประมุขและแกรนด์ดยุกแห่งรุสทั้งปวง อีวาน วาซีลีเยวิช พระราชทานเงิน 455 รูเบิล เพื่อให้ระลึกถึงอเล็กเซย์ ฟีโอโดโรวิช บัสมานอฟ และบุตรทั้งสองของเขา ฟีโอดอร์กับปโยตร์ ตลอดไป และให้จัดมื้อเล็กเพื่อระลึกถึงพวกเขาทุกปีตราบที่อารามศักดิ์สิทธิ์แห่งนี้ยังคงอยู่”

— “คำบรรยายทางประวัติศาสตร์ของอารามตรีเอกานุภาพศักดิ์สิทธิ์แห่งนักบุญเซอร์กีอุส”

บัสมานอฟในวรรณกรรมและภาพยนตร์

ฟีโอดอร์ บัสมานอฟเป็นตัวละครที่มีที่ทางในวรรณกรรมและภาพยนตร์รัสเซีย ผลงานเหล่านี้ถ่ายทอดความสัมพันธ์ของเขากับอีวานผู้โหดเหี้ยมไว้อย่างโดดเด่นเป็นพิเศษ

ในเรื่อง “เจ้าชายเซเรเบรียนี” ของอเล็กเซย์ ตอลสตอย (Aleksei Tolstoy) ซึ่งอยู่ในหลักสูตรของโรงเรียนรัสเซีย บัสมานอฟเป็นทั้งคนโปรดของซาร์และนักรบที่มีฝีมือ แต่ก็เป็นคนเสเพลที่จงใจแสดงกิริยาแบบผู้หญิง ในตอนหนึ่งของบทสนทนาอันตึงเครียดระหว่างบัสมานอฟกับตัวเอกคือเจ้าชายเซเรเบรียนี มีการกล่าวถึงบัสมานอฟว่า “สวมเลตนิก (เสื้อคลุมชั้นนอกของสตรีรัสเซีย) แล้วเต้นรำเหมือนเด็กผู้หญิง”

“— แล้วพระองค์จะทรงหาได้ที่ไหน — บัสมานอฟพูดต่อราวกับถูกยั่วให้ยิ่งลำพอง — จะทรงหาข้ารับใช้ที่รูปงามกว่าข้าได้ที่ไหน ท่านเคยเห็นคิ้วอย่างของข้าไหม คิ้วนี้เหมือนขนเซเบิลออก แล้วผมของข้าล่ะ ลองจับดูสิท่านเจ้าชาย เนื้อไหมชัด ๆ … ไหมแท้ ๆ เลย!

ความรังเกียจปรากฏบนใบหน้าของเซเรเบรียนี บัสมานอฟเห็นเข้าก็พูดต่อเหมือนจะยั่วแขกของตน

— แล้วมือของข้าล่ะ ดูสิท่านเจ้าชาย ไม่เหมือนมือหญิงสาวหรือ แค่วันนี้พองไปนิดหน่อย ข้าเป็นอย่างนี้แหละ ไม่เคยถนอมตัวเองเลยสักเรื่อง!

— ใช่ เจ้าไม่ถนอมตัวเองจริง ๆ — เซเรเบรียนีพูดอย่างสุดจะกลั้นความขุ่นเคือง — ถ้าทุกอย่างที่เขาพูดถึงเจ้าเป็นความจริง…

— แล้วเขาพูดถึงข้าว่าอย่างไรล่ะ — บัสมานอฟสวนขึ้นพลางหรี่ตาอย่างเจ้าเล่ห์

— แค่เรื่องที่เจ้าเล่าเองก็เหลือพอแล้ว แต่ใคร ๆ เขาพูดกันว่า ขอพระเจ้าทรงอภัย เจ้าแต่งชุดเลตนิกเต้นรำเหมือนเด็กผู้หญิงต่อหน้าซาร์!

บัสมานอฟหน้าแดงขึ้นมา แต่ก็อาศัยความหน้าด้านอย่างที่เคยเป็น

— แล้วอย่างไรล่ะ — เขาพูดพลางทำเป็นไม่ยี่หระ — ถ้าข้าเต้นรำจริง ๆ?”

— อเล็กเซย์ ตอลสตอย นวนิยายเรื่อง “เจ้าชายเซเรเบรียนี”

แน่นอนว่าหลักฐานทางประวัติศาสตร์ไม่ได้ยืนยันว่าบัสมานอฟเต้นรำต่อหน้าซาร์ แต่เซอร์เกย์ ไอเซนสไตน์ (Sergei Eisenstein) ผู้กำกับภาพยนตร์ชาวโซเวียตผู้รักเพศเดียวกัน นำภาพการเต้นรำนี้มาใช้ในภาพยนตร์เรื่อง “อีวานผู้โหดเหี้ยม” เช่นเดียวกับในเรื่องของตอลสตอย ภาพยนตร์ถ่ายทอดความใกล้ชิดระหว่างบัสมานอฟกับซาร์ผ่านนัยและความตึงเครียดที่อาจตีความได้ว่าแฝงแรงดึงดูดทางเพศระหว่างชายสองคน

ฟีโอดอร์ บัสมานอฟเต้นรำในภาพยนตร์เรื่อง “อีวานผู้โหดเหี้ยม” ของไอเซนสไตน์

ภาพยนตร์เรื่อง “ซาร์อีวานผู้โหดเหี้ยม” ใน ค.ศ. 1991 ก็มีภาพความสัมพันธ์ทำนองเดียวกัน ภาพนิ่งจากเรื่องนี้ใช้เป็นภาพปกของบทความ หนึ่งในฉากที่น่าจดจำคือฉากที่บัสมานอฟถูกจับและตะโกนตามหลังซาร์ว่า “แต่ข้ากับท่านก็มีบาปเดียวกัน!”

บรรณานุกรมและแหล่งข้อมูล
  • กอร์สกี, อเล็กซานเดอร์. Историческое описание Свято-Троицкой Сергиевой лавры [คำบรรยายทางประวัติศาสตร์ของอารามตรีเอกานุภาพศักดิ์สิทธิ์แห่งนักบุญเซอร์กีอุส]. พร้อมภาคผนวกโดยอาร์คิมันดริต เลโอนิด. ภาค 2. มอสโก: สมาคมประวัติศาสตร์และโบราณวัตถุรัสเซียแห่งจักรวรรดิ ประจำมหาวิทยาลัยมอสโก, ค.ศ. 1879. หน้า 52.
  • คารัมซิน, นิโคไล. История государства Российского [ประวัติศาสตร์รัฐรัสเซีย]. เล่ม 9. เซนต์ปีเตอร์สเบิร์ก: โรงพิมพ์ของ น. เกรช, ค.ศ. 1821.
  • คูร์บสกี, อันเดรย์. История о великом князе Московском [เรื่องราวของแกรนด์ดยุกแห่งมอสโก]. มอสโก: สำนักพิมพ์ УРАО, ค.ศ. 2001.
  • พรินทซ์ ฟอน บูเคา, ดานีเอล. Начало и возвышение Московии [จุดเริ่มต้นและการผงาดขึ้นของรัฐมอสโก]. แปลโดยอีวาน ตีโคมีรอฟ. มอสโก: สมาคมประวัติศาสตร์และโบราณวัตถุรัสเซีย ประจำมหาวิทยาลัยมอสโก, ค.ศ. 1877.
  • โซโลฟยอฟ, เซอร์เกย์. История России с древнейших времён [ประวัติศาสตร์รัสเซียตั้งแต่ยุคโบราณที่สุด]. เล่ม 6. มอสโก: โรงพิมพ์มหาวิทยาลัย, ค.ศ. 1887.
  • ตอลสตอย, อเล็กเซย์ คอนสตันตีโนวิช. “Князь Серебряный. Повесть времён Иоанна Грозного [เจ้าชายเซเรเบรียนี เรื่องเล่าจากสมัยอีวานผู้โหดเหี้ยม].” Русский вестник [สารรัสเซีย], สิงหาคม–ตุลาคม ค.ศ. 1862.
  • ฟลอเรีย, บอริส. Иван Грозный [อีวานผู้โหดเหี้ยม]. มอสโก: โมโลดายา กวาร์เดีย, ค.ศ. 1999.
  • ชลิชทิง, อัลแบร์ท. “Краткое сказание о характере и жестоком правлении московского тирана Васильевича [เรื่องเล่าโดยย่อว่าด้วยนิสัยและการปกครองอันโหดร้ายของวาซีลีเยวิช ทรราชแห่งมอสโก].” ใน Новое известие о России времени Ивана Грозного [เรื่องราวใหม่เกี่ยวกับรัสเซียในสมัยอีวานผู้โหดเหี้ยม], แปลโดย อา. อี. มาเลอิน. เลนินกราด: สำนักพิมพ์สถาบันวิทยาศาสตร์แห่งสหภาพโซเวียต, ค.ศ. 1934.
  • ชตาเดิน, ไฮน์ริช ฟอน. Записки о Московии [บันทึกว่าด้วยรัฐมอสโก]. เล่ม 1, Публикация и перевод текста [การตีพิมพ์และคำแปลต้นฉบับ]. มอสโก: เดรฟเลครานีลีชเช, ค.ศ. 2008.

เนื้อหาที่เกี่ยวข้อง

แอนนา เลโอโปลดอฟนา และยูเลียนา เมงเดน ความสัมพันธ์เลสเบี้ยนครั้งแรกที่รู้จักในประวัติศาสตร์รัสเซีย?

แอนนา เลโอโปลดอฟนา และยูเลียนา เมงเดน ความสัมพันธ์เลสเบี้ยนครั้งแรกที่รู้จักในประวัติศาสตร์รัสเซีย?

ผู้สำเร็จราชการแห่งจักรวรรดิรัสเซียในปี 1740–1741 และคนโปรดของเธอ แหล่งข้อมูลบอกอะไร

ข่าวล่าสุด

โหวตฮับคาดแมรี เพลโทลาชนะเลือกตั้งวุฒิสภาสหรัฐฯ ที่อะแลสกา โฆษณาของเธอเรื่องห้องน้ำเด็กหญิงถูกวิจารณ์ว่าต่อต้านคนข้ามเพศ มูฮิธ มาห์มูด ผู้เคยลงคะแนนห้ามชักธงสีรุ้งบนเสาของเทศบาล เข้ารับตำแหน่งนายกเทศมนตรีเมืองแฮมแทรมก์ รัฐมิชิแกน มารีน เลอ เปน สมาชิกรัฐสภาฝรั่งเศสเผยว่าเปลี่ยนจุดยืนเรื่องการสมรสของคู่รักเพศเดียวกัน