Homoerotika viktorijanske epohe: muška bliskost na fotografijama iz perioda 1850–1890-ih iz kolekcije Herberta Mičela

Fotografije u nastavku su uglavnom amaterski studijski portreti iz druge polovine 19. veka, otprilike od 1850-ih do 1890-ih. Na njima muškarci poziraju u tesnom fizičkom kontaktu: grle se, drže za ruke, stavljaju dlan na rame ili na koleno.

Ovi snimci pripadaju zbirci Rivsa Herberta Mičela (1924–2008), američkog bibliotekara i kolekcionara koji je dugi niz godina radio u biblioteci Ejveri pri Univerzitetu Kolumbija. Godine 2007. značajan deo njegove fotokolekcije dospeo je u Odeljenje za fotografiju Metropoliten muzeja u Njujorku. Nakon Mičelove smrti 2008. godine, muzej je po testamentu dobio još veliki broj predmeta iz njegove zbirke.

Galerija

Tintajp je rana i jeftina vrsta fotografije. Slika se dobijala na tankoj metalnoj ploči, najčešće od gvožđa, premazanoj crnim lakom.

Ova podborka prikazuje muškarce najrazličitijih društvenih slojeva i zanimanja: radnike, vojnike, učitelje, zanatlije i ljude „sa zanimanjem". O većini prikazanih osoba ne zna se gotovo ništa. Imena nisu sačuvana, biografije se ne mogu rekonstruisati, a kontekst nastanka fotografija je izgubljen. Zbog toga karakter njihovih odnosa ostaje otvoren za tumačenje.

Metropoliten muzej predlaže da se ove fotografije čitaju pre svega kao trag „prirodne i nesvesne intimnosti i fizičkog kontakta" koji su bili uobičajeni među muškarcima u predfrojdovskoj epohi, a ne kao direktni „portreti ljubavnika u zagrljaju". U viktorijansko doba muškarci su zaista mogli da se grle, drže za ruke i poziraju veoma blizu jedan drugom, i to se nije nužno doživljavalo kao seksualni signal.

Dagerotip je jedna od najranijih vrsta fotografije: slika na posrebrenoj metalnoj ploči.

Savremeni posmatrač može čitati takve snimke kao znak skrivene homoseksualnosti. Za deo slučajeva to je moguće, ali takvo tumačenje nije jedino. Na fotografijama su mogli biti bliski prijatelji, braća ili saborci. Važan je i društveni kontekst 19. veka: muškarci i žene su u velikoj meri živeli u odvojenim, homosocijalnim svetovima i počinjali da tesno stupaju u kontakt „između polova" uglavnom nakon braka.

U 20. veku norme muškog prijateljstva su se primetno promenile. Kultura se postepeno pomerala od otvorene sentimentalnosti – nežnih obraćanja, zagrljaja i telesne bliskosti – ka većoj uzdržanosti. Muškarci su sve češće izbegavali otvorenu emocionalnu uključenost i gestove koji bi mogli delovati „previše intimno".

Pozadina je bila oslikana tkanina ili panel u foto-studiju: „prozor", „ulica", „kolone", „vrt". Takva dekoracija činila je portret vizuelno bogatijim ili romantičnijim.

Stereo-fotografija su dve gotovo iste fotografije istog motiva, snimljene iz blago različitih uglova. Pri gledanju kroz poseban uređaj – stereoskop – javlja se efekat dubine.

Ambrotip je fotografija na staklu. Negativ na staklenoj ploči rađen je tako da na tamnoj pozadini izgleda kao pozitiv, odnosno kao obična slika. Obično je stavljan u futrolu kako se staklo ne bi razbilo.

O Herbertu Mičelu

Rivs Herbert Mičel bio je američki bibliotekar, bibliograf i kolekcionar, koji je živeo od 1924. do 2008. godine.

Rođen je 18. novembra 1924. godine u gradu Bangor, u saveznoj državi Mejn, u Sjedinjenim Američkim Državama. Preminuo je krajem oktobra 2008. godine na Menhetnu u Njujorku. Uzrok smrti bile su komplikacije Parkinsonove bolesti, kako je saopštio njegov advokat. Mičel je imao 83 godine. Od najbližih srodnika u dokumentima i publikacijama najčešće se pominje njegova sestra Doroti Mičel, koja je živela u Sijetlu.

Mičel je stekao humanističko i bibliotečko obrazovanje. Godine 1946. diplomirao je na Univerzitetu države Mejn. Godine 1949. završio je Školu bibliotečkih službi Univerziteta Kolumbija i stekao zvanje diplomiranog bibliotekara. Potom je izvesno vreme radio u Institutu umetnosti u Čikagu i na Univerzitetu Kornel. Iskustvo rada sa umetničkim i naučnim zbirkama prethodilo je njegovom povratku na Univerzitet Kolumbija, sa kojim je bila povezana njegova glavna profesionalna karijera.

Od 1960. do 1991. godine Mičel je radio u biblioteci Ejveri – arhitektonskoj i umetničkoj biblioteci pri Univerzitetu Kolumbija. Pre svega je delovao kao bibliograf i dugi niz godina je bio odgovoran za razvoj zbirki. U univerzitetskim publikacijama navodi se i kao glavni indeksator „Ejverijevog indeksa arhitektonske periodike" – referentnog sistema koji istraživačima omogućava da pronađu članke o arhitekturi u časopisima i zbornicima; njegov rad imao je veliki značaj za arhitektonsku nauku.

Mičelov pristup popunjavanju bibliotečkih fondova bio je izuzetno aktivan. Još na početku karijere shvatio je da biblioteka često propušta jedinstvene materijale koji ne izgledaju retko ni prestižno, ali imaju veliku istorijsku vrednost. Prelomni trenutak bila je rasprodaja zaostavštine pozorišnog scenografa i dizajnera Randolfa Gantera. Tada je postalo jasno da takvi materijali mogu zauvek nestati iz naučnog opticaja. Nakon toga, Mičel je počeo ciljano da traži retka izdanja kod antikvara i trgovaca starim knjigama.

Redovno je putovao po knjižnim tržištima i sajmovima u različitim gradovima Evrope, uključujući London, Pariz, Milano i Rim, kao i širom Sjedinjenih Država, posećujući sajmove u Njujorku, Bostonu i drugim gradovima. Prema procenama univerzitetskih izvora, upravo zahvaljujući njegovim naporima u biblioteci Ejveri je formiran jedan od najpotpunijih svetskih korpusa štampanih i fotografskih svedočanstava o američkom izgrađenom, odnosno urbanističkom okruženju – materijala vezanih za gradove, zgrade, ulice i enterijere, od kraja 19. veka do savremenog doba.

Posebnu reputaciju među bibliotekarima i istraživačima Mičel je stekao zahvaljujući svom odnosu prema takozvanoj efemeri – štampanim materijalima koji prvobitno nisu bili namenjeni dugotrajnom čuvanju: reklamnim letcima, prospektima i katalozima. Mičel je sakupljao ne samo klasične arhitektonske retkosti, poput starih traktata i crteža, već i trgovačke kataloge građevinskih materijala, dekorativnih elemenata, boja, tapeta i sanitarne opreme. Upravo ta, naizgled obična izdanja, postala su najvažnija baza za istraživače istorijskih enterijera i restauratore. Zahvaljujući Mičelu, u biblioteci Ejveri je sakupljena najveća svetska zbirka kataloga američkih građevinskih industrija.

Sa njegovim imenom povezani su i značajni izložbeni projekti. Godine 1990, povodom stogodišnjice biblioteke Ejveri, zajedno sa istoričarom arhitekture Adolfom Plačekom bio je kustos izložbe „Izbor Ejveri: pet vekova arhitektonskih knjiga". Godine 1991, povodom njegovog odlaska u penziju, u rotondi Memorijalne biblioteke Lou organizovana je izložba „Mičelov izbor". Na njoj je prikazano oko pedeset predmeta koje je on tokom godina rada pribavio za biblioteku Ejveri – od ranih arhitektonskih traktata do građevinskih kataloga i takozvanih „knjiga gradskih vizura", ilustrovanih izdanja sa panoramama gradova.

Tokom svoje tridesetogodišnje karijere Mičel je formirao i zbirku američkih vidikovačkih brošura i albuma, poznatu kao „Kolekcija američkih knjiga vizura". Ta izdanja je ciljano tražio na dvorišnim rasprodajama, buvljacima i kod antikvara. Kao rezultat, zbirka je obuhvatala oko 4.800 ilustrovanih publikacija posvećenih gradovima i regionima Sjedinjenih Država.

Kao privatni kolekcionar, Mičel je sakupljao najrazličitije predmete. Njegova lična zbirka obuhvatala je stereofotografije, dagerotipe, keramiku u stilu majolike, porcelanske figurice od takozvanog parijskog porcelana, ormare sa arhitektonskim knjigama iz 19. veka i veliku količinu sitne štampane efemere. Kolege su pri tome isticale njegovu otvorenost: ako se tema istraživanja poklapala sa njegovim interesovanjima, rado je ustupao svoje materijale za knjige i izložbe.

Posebno mesto u njegovom nasleđu zauzima veza sa Metropoliten muzejem u Njujorku. Godine 2007. u Odeljenje za fotografiju muzeja dospela je velika „Kolekcija Herberta Mičela", koja je obuhvatala 3.885 stereofotografija, datovanih otprilike u period od 1850. do 1920. godine. Ova zbirka zavedena je kao zasebna akvizicija i jasno pokazuje razmere njegovog kolekcionarskog rada. Nakon njegove smrti 2008. godine, muzej je po testamentu dobio veliki broj predmeta iz različitih odeljenja: fotografije različitih tehnika, arhitektonske crteže, albume, albume isečaka i papirne izrezotine. Sudeći po inventarnim brojevima, ukupan broj tih predmeta meri se stotinama i hiljadama.