«Zaljubljeni» iz Ermitaža: iranska slika s rodnom dvosmislenošću
Anonimno iransko platno s početka 19. veka na kojem su lepotica i golobradi mladić gotovo nerazlučivi.
Sadržaj
Slika Amorous Couple (Zaljubljeni) je anonimno iransko delo s početka 19. veka iz zbirke Državnog Ermitaža (u Sankt Peterburgu, Rusija), inventarski broj VP-1156. Naslikana je uljem na platnu i meri 131,5 × 77 sm. U muzejskim opisima datovana je na početak 19. veka.
Slika je prvobitno bila naslikana za jednu od palatskih dvorana. Njen format odgovarao je niši sa zaobljenim gornjim uglovima. Kasnije je gornji deo platna dopisan tako da je dobilo pravougaoni oblik.
Slika je izložena u sali 397 persijske zbirke muzeja.
Dvorska ljubavna scena
Po temi reč je o tipičnoj sceni ranog kadžarskog slikarstva s parom zaljubljenih. Kadžarska umetnost označava iransku umetnost iz doba dinastije Kadžara, koja je vladala od kraja 18. do početka 20. veka.
Za dvorsko slikarstvo ovog perioda karakteristični su prikazi zaljubljenih koji sede na tepihu u konvencionalnom dekorativnom okruženju. Ermitaž ovu sliku povezuje upravo s tom iranskom dvorskom tradicijom s početka 19. veka.
Lica oba lika su idealizovana, okrenuta ka posmatraču i gotovo se ponavljaju. U muzejskom opisu istaknut je detalj: lepotica pruža svom pratiocu čašu vina, ali pravac njihovih pogleda kao da nije povezan s tim činom.
Golobradi mladić i rodna dvosmislenost
Glavna ikonografska osobina slike vezana je za mušku figuru. U muzejskom opisu ovaj lik je označen kao biriš — golobradi ženstveni mladić. Ima duge lokne, naglašene trepavice i ruke obojene kanom. Biriš je prikazan s desne strane, a žena s leve.
To je povezano s osobenošću vizuelne kulture kadžarskog Irana: muška i ženska lepota prikazivane su gotovo identično, a pol lika očitavao se ne po licu, već po kontekstu, stavu i detaljima odeće. U slučaju slike iz Ermitaža muzej navodi da posmatrač pred sobom ima par zaljubljenih od kojih je jedan — golobradi mladić — biriš.
Savremeni posmatrač može ovu scenu doživeti kao prikaz dveju žena i takva kvir-interpretacija je moguća. Ipak, naučno je tačnije govoriti o ljubavnoj sceni s rodnom dvosmislenošću.
