Fondacija Tom of Finland prekinula veze sa istorijskom kućom umetnika u Los Anđelesu
U oktobru 2026. godine dobrotvorna organizacija Tom of Finland Foundation zvanično je potvrdila prekid rada u istorijskoj kući umetnika u četvrti Eko Park u Los Anđelesu (Kalifornija, SAD) nakon četrdeset godina zajedničkog delovanja. Uprava fondacije otpustila je zaposlene, započela premeštanje umetničkog arhiva u komercijalno skladište i zamrznula međunarodni program umetničkih rezidencija, što je izazvalo oštre kritike umetnika i kulturne zajednice.
Zgrada, poznata kao Tom House i proglašena istorijsko-kulturnim spomenikom Los Anđelesa 2016. godine, u vlasništvu je 77-godišnjeg Derka Denera — dugogodišnjeg partnera umetnika i suosnivača fondacije. Prema navodima kanadskog medija Xtra Magazine, kriza je kulminirala tokom leta 2026. godine, kada je organizacija prestala da plaća zakupninu Deneru za prostor i arhivu. Iznenadno otkazivanje programa osujetilo je planirane rezidencije umetnika iz Evrope, nakon čega je više od četrdeset nekadašnjih rezidenata potpisalo otvoreno pismo tražeći finansijsku transparentnost upravnog odbora.
Upravni odbor fondacije, sastavljen od pet članova sa sedištem u Njujorku, obrazložio je preseljenje kašnjenjem donacija i saopštio da organizacija „više ne može odgovorno da funkcioniše“ u Denerovom privatnom domu. Odnosi su se pogoršali početkom 2025. godine kada je Dener napustio upravu nakon osuda javnosti zbog fotografija na fetiš događajima sa nacističkim simbolima. Dener je odlučno odbacio optužbe za rasizam, ocenivši to kao subkulturno igranje uloga tipično za njegovu generaciju, i optužio novu upravu da želi trajno preseliti kolekciju na Istočnu obalu SAD protivno volji osnivača. Da bi održavao kuću i platio popravku krova, vlasnik je počeo da prodaje dela iz lične kolekcije.
Finski grafičar Tuko Laksonen (1920–1991), koji je stvarao pod pseudonimom Tom of Finland, smatra se jednom od ključnih ličnosti svetske gej kulture 20. veka. Njegovi stilizovani homoerotski crteži mišićavih muškaraca u kožnoj i uniformisanoj odeći izvršili su presudan uticaj na estetiku kvir umetnosti. Laksonen i Dener su 1984. godine osnovali fondaciju radi očuvanja arhiva i promocije erotske umetnosti.
Ranije je pitanje očuvanja kvir arhiva u SAD već privlačilo pažnju javnosti: „Uranija“ je izvestila o otvaranju muzeja kineske LGBT kulture OUT Museum u San Francisku, koji su takođe pokrenuli nezavisni umetnici radi zaštite istorijskog nasleđa zajednice.
