Sud EU presudio da mađarski zakon protiv LGBT ljudi krši osnovne vrednosti Unije
Sud pravde Evropske unije je 21. aprila presudio da mađarski zakon iz 2021. godine, koji maloletnicima ograničava pristup sadržajima o homoseksualnosti i trans osobama, krši pravo EU i osnovne vrednosti Unije. Odluka je objavljena u saopštenju Suda pravde EU u predmetu C-769/22, a o njoj je pisao i The Guardian.
Spor se odnosio na takozvani zakon o zaštiti dece, usvojen 2021. pod vladom Viktora Orbana. Taj zakon je zabranio školske materijale o homoseksualnosti i trans pitanjima, a ograničio je i takve sadržaje u televizijskim programima, filmovima i oglašavanju pre 22 časa. Kritičari su ga ranije poredili sa ruskim zakonom o „propagandi“.
Sud je zaključio da mađarska pravila stigmatizuju i marginalizuju LGBT ljude, uključujući i one koji nisu cisrodni, i da ih u praksi povezuju sa osobama osuđenim za pedofiliju. Po oceni suda, to krši ljudsko dostojanstvo, zabranu diskriminacije, kao i slobodu izražavanja i informisanja dece, šire javnosti i pružalaca usluga. Zakon takođe krši i pravila EU o zaštiti podataka.
Sud je odbacio i argumente Budimpešte o zaštiti dece i nacionalnom identitetu. Država članica, naveo je, ne može da se poziva na nacionalni identitet ako zakon podriva vrednosti na kojima počiva Evropska unija. Istovremeno je sud, prvi put u postupku protiv države članice zbog povrede obaveza, zasebno utvrdio povredu člana 2 Ugovora o Evropskoj uniji, koji nabraja poštovanje ljudskog dostojanstva, demokratiju, jednakost, vladavinu prava i prava manjina. Mađarskoj je naloženo da bez odlaganja postupi po presudi i da plati i sopstvene troškove i troškove Evropske komisije.
Ova presuda biće jedan od prvih pravnih testova za buduću vladu Petera Mađara, koji je pobedio na izborima 12. aprila 2026. i očekuje se da u maju preuzme dužnost. Mađar je obećao da će vratiti zamrznuta sredstva EU, od kojih je deo zadržan zbog anti-LGBT zakona. Ipak, veći deo finansiranja zamrznut je iz drugih razloga, uključujući pritisak na akademske slobode, kršenja prava na azil i zabrinutost zbog korupcije i nezavisnosti pravosuđa. Mađar za sada nije rekao da li će ukinuti anti-LGBT mere uvedene pod Orbanom. Mađarska vlada do trenutka objavljivanja nije javno odgovorila na presudu.
Tužbi Evropske komisije protiv Mađarske pridružilo se 16 država članica EU, uključujući Austriju, Francusku, Nemačku i Španiju, kao i Evropski parlament. Holandska poslanica u Evropskom parlamentu Tineke Strik izjavila je da nova vlada mora da stavi potpunu obnovu prava LGBT zajednice u središte reformi vladavine prava. Mađarsko udruženje Háttér nazvalo je odluku važnom prekretnicom i istorijskom pobedom, a njegova predstavnica Ester Polgari rekla je da je sud jasno pokazao da nijedna država ne može da potiskuje LGBT ljude putem stigmatizacije. ILGA-Europe je dodala da Mađarska ne može ući u doba posle Orbana bez ukidanja i ovog zakona i zabrane prajd-povorki.
