U Njujorku obeležena 25-godišnjica projekta usmene istorije pokreta protiv side ACT UP
Dana 15. septembra 2026. godine u Njujorku, veterani aktivističkog pokreta ACT UP, istraživači i istoričari kvir pokreta okupili su se u Akademskom centru Gradskog univerziteta u Njujorku (CUNY Graduate Center) kako bi obeležili 25 godina postojanja projekta usmene istorije ACT UP Oral History Project. Inicijativa je pokrenuta pre četvrt veka sa ciljem da se prikupe i sačuvaju autentična svedočanstva učesnika borbe protiv epidemije HIV-a i side krajem 1980-ih i tokom 1990-ih godina u Sjedinjenim Američkim Državama.
Prema pisanju lista Gay City News, projekat su 2001. godine pokrenuli spisateljica i istoričarka Sara Šulman (Sarah Schulman) i filmski reditelj Džim Habard (Jim Hubbard). Na početku digitalne ere autori su uočili da zbog brzog prelaska na internet i nedostatka digitalizovanih arhiva postoji rizik da borba i taktike pokreta padnu u zaborav. Tokom 18 godina rada, u saradnji sa snimateljem Džejmsom Ventcijem (James Wentzy), zabeleženo je 187 detaljnih video-intervjua sa članovima njujorškog ogranka organizacije. Svi video-zapisi i transkripti objavljeni su besplatno i javno na internet stranici actuporalhistory.org.
Na jubilarnom skupu, koji je moderirao direktor Centra za LGBTK studije (CLAGS) Met Brim, Sara Šulman je istakla veliki međunarodni uticaj arhive: sajt je zabeležio više od 14 miliona pregleda i preko 700 hiljada preuzimanja transkripata. Prikupljeni materijali poslužili su kao osnova za dokumentarni film Džima Habarda „Ujedinjeni u besu: istorija ACT UP-a“ (United in Anger, 2012) i obimnu istorijsku studiju Sare Šulman „Neka zapis pokaže: Politička istorija ACT UP Njujork, 1987–1993“ (Let the Record Show, 2021). Tokom programa prikazani su i arhivski snimci istorijskih akcija, poput protesta u katedrali Svetog Patrika 1989. godine.
Pokret ACT UP (AIDS Coalition to Unleash Power) osnovan je u Njujorku marta 1987. godine kao odgovor na neaktivnost državnih organa tokom vrhunca zdravstvene krize. Koristeći metode građanske neposlušnosti, ulične blokade i stručni pritisak na regulatorna tela (poput FDA i NIH), aktivisti su izdejstvovali ubrzanje kliničkih ispitivanja lekova, promenu dijagnostičkih standarda i dostupnije lečenje.
Ranije je «Uranija» pisala o objavljivanju knjige Dejvida Levitana i Gabrijela Dakelsa „Bitka za naše živote“, posvećene istoriji epidemije HIV-a u SAD i borbi zajednice protiv državne ravnodušnosti.
