«Zakochani» z Ermitażu: irański obraz o niejednoznaczności płci

Obraz Amorous Couple (Zakochani) to anonimowe irańskie dzieło z początku XIX wieku ze zbiorów Ermitażu Państwowego, numer inwentarzowy VP-1156. Namalowany jest olejem na płótnie i ma wymiary 131,5 × 77 cm. Opisy muzealne datują go na początek XIX wieku.

Pierwotnie obraz został namalowany dla jednej z sal pałacowych. Jego format odpowiadał niszy z zaokrąglonymi górnymi narożnikami. Później górną część płótna domalowano, nadając mu kształt prostokątny.

Obraz jest wystawiony w sali 397 perskiej kolekcji muzeum.

Dworska scena miłosna

Tematem jest typowa dla wczesnego malarstwa kadżarskiego scena z parą kochanków. Sztuka kadżarska to sztuka Iranu z epoki dynastii Kadżarów, panującej od końca XVIII do początku XX wieku.

Malarstwo dworskie tego okresu cechują przedstawienia zakochanych siedzących na dywanie w konwencjonalnej dekoracyjnej scenerii. Ermitaż wiąże ten obraz właśnie z irańską tradycją dworską początku XIX wieku.

Twarze obu postaci są wyidealizowane, zwrócone ku widzowi i niemal identyczne. Opis muzealny odnotowuje detal: piękność podaje towarzyszowi kielich wina, lecz kierunek ich spojrzeń wydaje się nie mieć związku z tą czynnością.

Bezbrody młodzieniec i niejednoznaczność płci

Główna cecha ikonograficzna obrazu dotyczy postaci męskiej. W opisie muzealnym postać ta określana jest jako birish — bezbrody, zniewieściały młodzieniec. Ma długie loki, podkreślone rzęsy i dłonie barwione henną. Birish został przedstawiony po prawej stronie, a kobieta po lewej.

Wiąże się to z cechą kultury wizualnej kadżarskiego Iranu: męskie i kobiece piękno oddawano w niemal identyczny sposób, a płeć postaci odczytywano nie z twarzy, lecz z kontekstu, pozy i detali stroju. W przypadku obrazu z Ermitażu muzeum wskazuje, że widz ma przed sobą parę kochanków, z których jeden to bezbrody młodzieniec — birish.

Współczesny widz może odebrać tę scenę jako przedstawienie dwóch kobiet i taka queerowa interpretacja jest możliwa. Z naukowego punktu widzenia trafniej jest jednak mówić o miłosnej scenie o niejednoznaczności płci.

Subskrybuj nasz kanał na Telegramie (po rosyjsku): Urania. Dzięki Telegram Premium możesz tłumaczyć posty bezpośrednio w aplikacji. Bez niego wiele postów zawiera linki do naszej strony, gdzie można zmienić język — większość nowych artykułów ukazuje się od razu w kilku językach.