Jak książę Xian z Jin wysłał pięknego młodzieńca do innego władcy, by osłabić jego dwór i podbić państwo

W starożytnym chińskim tekście Zhanguo ce znajduje się opowieść o księciu Xianie z Jin, któremu przypisuje się szczególnie subtelne posunięcia dyplomatyczne. Wśród nich wymienia się metodę politycznego nacisku na rywala poprzez wprowadzenie atrakcyjnego młodzieńca do jego najbliższego otoczenia.

Zhanguo ce (战国策) tłumaczy się jako Intrygi Walczących Królestw. Jest to dzieło historyczne poświęcone starożytnym Chinom w V–III wieku p.n.e. — epoce rozbicia, konfliktów między państwami i złożonej dyplomacji, poprzedzającej zjednoczenie kraju. Tekst ma formę zbioru mów, anegdot, dialogów i listów przypisywanych rzeczywistym postaciom historycznym — władcom, doradcom i dyplomatom.

Kim był książę Xian z Jin i jak państwo Jin umocniło się pod jego rządami

Państwo Jin istniało w okresie Wiosen i Jesieni — czasie, gdy Chiny były podzielone na wiele państw. Formalnie uznawały one zwierzchność władcy dynastii Zhou, lecz w praktyce działały samodzielnie.

Ziemie Jin leżały na północ od Żółtej Rzeki (Huang He), głównie na obszarze dzisiejszej prowincji Shanxi. W warunkach nieustannej walki między państwami Jin stało się jednym z najpotężniejszych organizmów politycznych swojej epoki i zyskało znaczną wagę militarną oraz polityczną.

Książę Xian z Jin (晋献公) panował przez 26 lat — od 676 do 651 roku p.n.e. — i odegrał kluczową rolę w umocnieniu Jin. Na początku swoich rządów przeprowadził reformę armii, a już w piątym roku rozgromił koczownicze plemię Li Rong na granicach państwa. Potem nastąpiły kolejne wyprawy: książę Xian podporządkował sobie Geng, Huo oraz starożytne państwo Wei, a także ujarzmił plemiona Rong Di. Zgodnie z tradycją do jego domeny przyłączono 17 państw, a dalszych 38 uzależniono od Jin.

Aby uchwycić, jak odległe były to czasy, wystarczy porównać daty. Książę Xian panował mniej więcej sto lat przed ateńskimi prawami Drakona i około pół wieku po tradycyjnej dacie założenia Rzymu. W tym samym stuleciu na Bliskim Wschodzie umacniała się Asyria, a w Egipcie nieco później miała rozpocząć się dynastia saicka.

Do 652 roku p.n.e. Jin stało się jednym z największych państw starożytnych Chin. W 651 roku p.n.e. książę Xian zmarł po ciężkiej chorobie, a na dworze wybuchła walka o tron między jego synami z różnych matek. Towarzyszyły jej zabójstwa pretendentów oraz skomplikowane intrygi polityczne.

Jednak książę Xian utorował drogę tej potędze, stosując rozmaite taktyki.

Piękny młodzieniec jako narzędzie nacisku politycznego

Jednym z najbardziej znanych epizodów związanych z polityką zagraniczną księcia Xiana była operacja przeciw państwom Guo i Yu. Guo zagrażało granicom Jin, lecz droga do niego wiodła przez ziemie Yu, sprzymierzeńca Guo.

Za radą urzędnika Xun Xi książę Xian z Jin postanowił działać podstępem. Do władcy Guo wysłano piękne kobiety, a do władcy Yu — atrakcyjnego młodzieńca, którego zadaniem było zdobyć jego zaufanie i odwrócić jego uwagę: wiedziano, że władca wolał mężczyzn niż kobiety.

W Zhanguo ce epizod ten przedstawiono następująco:

Książę Xian chciał zaatakować Yu, lecz obawiał się obecności Gong Zhiqi. Xun Xi powiedział: „Księga Zhou [Jizhong Zhou shu] mówi: ‘Piękny chłopiec może zgubić starą głowę’. Poślij królowi urodziwego młodzieńca, którego pouczysz, by doprowadził do zguby Gong Zhiqi. Napomnienia tamtego nie zostaną wysłuchane i będzie musiał uciec”. Gdy tak uczyniono, książę Xian zaatakował Yu i je zdobył.

Równocześnie zorganizowano prowokacje na granicy Guo. Następnie książę Xian, powołując się na doznaną zniewagę, zwrócił się do władcy Yu z prośbą o przepuszczenie wojsk przez terytorium Yu, aby ukarać Guo.

Przybywszy z darami z jadeitu i końmi, urzędnik Xun Xi przybył do państwa Yu i poprosił o prawo przejścia. Wszyscy urzędnicy Yu próbowali odwieść swego władcę od tej decyzji, lecz najwyraźniej — z powodu wpływu młodego człowieka — nie zdołali zmienić jego zdania. Po uzyskaniu zgody armia Jin najechała Guo w 658 r. p.n.e., a zimą 655 r. p.n.e. państwo to zostało ostatecznie podbite.

Wspomniany w tym fragmencie Gong Zhiqi był mądrym urzędnikiem państwa Yu. Powiedział księciu Yu, że jeśli Guo zostanie podbite, Yu będzie następne. Książę Yu zlekceważył jego ostrzeżenie, a Gong Zhiqi potajemnie opuścił państwo Yu, przewidując jego zagładę. Wkrótce potem Jin rzeczywiście podbiło także Yu.

Ale wcześniej Xian-gong jeszcze kilkakrotnie wykorzystał państwo Yu. Gdy podbój państwa Guo coraz wyraźniej i bardziej widocznie zaczynał przechylać się na korzyść Jin, władca Yu nie tylko nie próbował mu przeszkodzić, lecz nawet pomógł najeźdźcom. Wysłał własne wojska, aby zająć dla Jin przełęcz Xiayan, przedstawiając to jako misję mającą spacyfikować zbuntowane plemię. Po upadku Guo władca Yu otrzymał część skarbów zrabowanych w tym państwie.

Następnie dowódca Jin uzyskał zgodę na rozlokowanie wojsk w pobliżu stolicy Yu — „na odpoczynek”. Kilka dni później władcę Yu nagle poinformowano, że książę Xian-gong stoi przy murach miasta. Pośpiesznie wyszedł mu na spotkanie, a Xian-gong zaprosił go na polowanie w górach. W demonstracyjnym geście — być może wciąż pod wpływem kochanki umieszczonej na dworze — władca Yu zabrał na polowanie całą siłę zbrojną stacjonującą w stolicy.

Podczas polowania jeden z urzędników zameldował o niepokojach w mieście. Lecz zanim władca Yu dotarł na jego obrzeża, stolica była już zajęta przez wojska Jin. Został wzięty do niewoli i uprowadzony do państwa Jin — a państwo Yu przestało istnieć.

Z tego fragmentu można wnioskować, że preferencje jednopłciowe w środowisku dworskim i urzędniczym starożytnych Chin były zjawiskiem na tyle widocznym, iż mogły zostać wspomniane w tekście takim jak Zhanguo ce. Sukces planu wskazuje zaś na realną polityczną rolę męskich faworytów w życiu tamtej epoki.

Xun Xi odwołuje się ponadto do znanego powiedzenia: „piękny młodzieniec może zgubić siwą głowę”. Nie jest to jednak potępienie homoseksualności. W oryginalnej formule mówi się: „Piękny młodzieniec może zgubić siwą głowę; piękna kobieta może zaplątać język”. Zestawiono tu obok siebie dwa obiekty pożądania — kobietę i mężczyznę — a sens polega na tym, że oba mogą zaślepić człowieka namiętnością i popchnąć go do działań, na które w zwykłym stanie umysłu by się nie odważył.

Później historia ta weszła do zbioru Trzydzieści sześć forteli jako przykład metody, w której jedno państwo wykorzystuje się do zniszczenia drugiego. Wyraźnie pokazuje to, jak w chińskiej tradycji politycznej rozumiano dyplomatyczny podstęp i techniki wywierania wpływu.

Bibliografia i źródła

• Hinsch, Bret. Passions of the Cut Sleeve, 1990.