Boska homoseksualność w starożytnym egipskim micie o Horusie i Secie

Jeden z najstarszych mitów egipskich opisuje konfrontację między Setem a jego bratankiem Horusem. W jednym z epizodów Set próbuje odbyć z Horusem stosunek płciowy, by go upokorzyć i potwierdzić swoją wyższość. Horus postępuje inaczej: przechwytuje nasienie Seta ręką i wyrzuca je.

Dla współczesnego czytelnika taka fabuła może wydawać się niespodziewana. Dlaczego starożytni kapłani umieścili w religijnym micie scenę związaną z męską boską homoseksualnością? Aby zrozumieć sens tego epizodu, trzeba wiedzieć, kim byli Horus i Set, na czym polegała ich wrogość i jakie znaczenie Egipcjanie przypisywali tego typu czynom w mitach.

Kim są Horus i Set

Horus był jednym z głównych bogów starożytnej tradycji egipskiej. Przedstawiano go jako sokoła lub człowieka z głową sokoła. Jego imię najczęściej tłumaczy się jako „wywyższony” lub „daleki”. Ten sens wiązano ze zdolnością sokoła do wznoszenia się w niebo, co podkreślało boską naturę boga.

Od najdawniejszych czasów kult Horusa był związany z władzą królewską. Faraonowie uważali go za swojego niebiańskiego opiekuna.

Według mitów Horus był synem Ozyrysa i bratankiem Seta. Po śmierci Ozyrysa Horus miał pomścić ojca i obronić swoje prawo do egipskiego tronu. W decydującym starciu pokonał Seta i potwierdził to prawo.

Set również należał do najstarszych bogów egipskich. Przedstawiano go pod postacią niezwykłego zwierzęcia o wydłużonym pysku i krótkich uszach. Według jednej z hipotez naukowych prototypem tego stworzenia mógł być mrównik.

W mitach Set występuje jako agresywne i okrutne bóstwo. Uosabiał chaos, zniszczenie, pustynię i obce ziemie — wszystko, co leżało poza żyzną doliną Nilu.

W różnych opowieściach Set nachodzi boginie i próbuje podporządkować sobie Horusa. Odpowiadało to jego funkcji mitologicznej. Dla Egipcjan takie działania wyrażały naturę Seta jako nosiciela wrogiej, nieokiełznanej siły. Jednocześnie chaos nie był uważany za absolutne zło. Rozumiano go jako konieczną część porządku świata, bez której równowaga nie byłaby możliwa.

Obraz Seta zmieniał się z biegiem czasu. We wczesnych tekstach nie wygląda on jeszcze na uosobienie absolutnego zła — to raczej niebezpieczny i przebiegły figlarnik. W późniejszych epokach coraz ściślej kojarzono go z cudzoziemcami i wrogami zewnętrznymi Egiptu. Ostatecznie stał się symbolem zamętu i zniszczenia.

W starożytnych źródłach Horus i Set często występują jako para. Nazywano ich „Dwoma Panami”, „Dwoma Bogami”, „Dwoma Mężami”, a także „Dwoma Rywalami” i „Dwoma Przeciwnikami”.

Te formuły wyrażają jedną z kluczowych idei mitologii egipskiej. Świat opiera się na stałym napięciu między porządkiem a chaosem. Horus i Set uosabiają właśnie to przeciwstawienie. Ich walka nie niszczy porządku świata, lecz przeciwnie — pokazuje, jak jest on utrzymywany w równowadze.

Historia mitu „Przygody Horusa i Seta”

Najstarsze warianty mitu o wrogości Horusa i Seta sięgają okresu predynastycznego, czyli czasów przed pojawieniem się faraonów i zjednoczonego państwa egipskiego. W tej wczesnej wersji występują tylko dwie postaci — Horus i Set. Pojawiają się jako nieprzejednani rywale, nieustannie walczą i zadają sobie nawzajem ciężkie obrażenia.

Pod koniec Starego Państwa fabuła się zmieniła. Wprowadzono do niej Ozyrysa — brata Seta i ojca Horusa. Według nowej wersji Ozyrys zginął z ręki Seta, a następnie Set próbował wyeliminować także jego syna, by przejąć najwyższą władzę wśród bogów. Ten cykl mitów jest znany jako „Przygody Horusa i Seta”. W źródłach pojawiają się też inne nazwy: „Spór Horusa i Seta”, „Pojedynek” i „Proces”.

Najwcześniejsze świadectwa pisemne o walce tych bogów zawarte są w Tekstach Piramid — zbiorze magicznych formuł i hymnów religijnych, wyrytych na ścianach królewskich grobowców pod koniec Starego Państwa. Później podobne motywy pojawiają się w Tekstach Sarkofagów i w Księdze Umarłych, wielkiej kolekcji zaklęć pogrzebowych.

Bardziej rozwinięte wersje mitu ukształtowały się w epoce Średniego Państwa, od około 2040 roku p.n.e. Najbardziej znana redakcja pochodzi z końca Nowego Państwa i jest datowana na około 1160 rok p.n.e. Zachowała się na papirusie Chester Beatty I, napisanym pismem hieratycznym — uproszczoną i szybszą odmianą pisma hieroglificznego, stosowaną w codziennej praktyce.

Papirus odnaleziono w Deir el-Medina, osadzie w pobliżu starożytnych Teb. Mieszkali tam rzemieślnicy tworzący grobowce i malowidła dla faraonów w Dolinie Królów.

Tłumaczenie i pierwsze wydanie papirusu Chester Beatty I przygotował w 1931 roku brytyjski egiptolog Alan Henderson Gardiner. Imię starożytnego egipskiego autora tekstu pozostaje nieznane.

Grecki pisarz Plutarch, żyjący w II wieku n.e., również pozostawił szczegółowe streszczenie tej historii.

Ogólna treść mitu

Ozyrys panował nad Egiptem jako król. Jego brat Set zazdrościł mu i postanowił go zabić, aby zająć tron. Uknuł spisek i zaprosił Ozyrysa na ucztę. Tam Set zaproponował bratu, by położył się w bogato zdobionym kufrze, wykonanym dokładnie na jego miarę. Gdy tylko Ozyrys znalazł się w środku, Set zatrzasnął wieko i wrzucił kufer do Nilu. W ten sposób Ozyrys zginął.

Jego żona Izyda wyruszyła na poszukiwanie ciała. Gdy je odnalazła i próbowała przywrócić Ozyrysa do życia, Set ponownie interweniował: porwał ciało, rozciął je na czternaście części i rozrzucił po Egipcie.

Izyda znów rozpoczęła poszukiwania i zebrała niemal wszystkie szczątki. Według wersji Plutarcha nie udało jej się odnaleźć jedynie narządu płciowego: miały go rzekomo połknąć ryby. Jednak w tradycji egipskiej istniał też inny wariant — Izyda odnalazła wszystkie części ciała. Za pomocą zaklęć na krótko ożywiła Ozyrysa, i to wystarczyło, by odbyć z nim stosunek i począć Horusa.

Horus urodził się słaby i wcześniak; w podaniach mówi się też, że miał chore nogi. Set od najwcześniejszych lat próbował pozbyć się bratanka. W jednej z opowieści Horus o mało nie zginął od użądlenia skorpiona, lecz uratowali go Ra, bóg słońca, i Tot, bóg mądrości.

Teraz tron z prawa powinien był przejść na Horusa. Set jednak twierdził, że młody bóg jest zbyt niedoświadczony, by rządzić, i domagał się uznania siebie za króla. Na prośbę Izydy bogowie zwołali sąd. Naczelnym sędzią był Ra, a Tot prowadził protokół obrad.

Sprawa ciągnęła się przez osiemdziesiąt lat. Jedni bogowie popierali Horusa, inni Seta, a sam Ra najczęściej skłaniał się ku Setowi. Aby zakończyć spór, bogowie zwrócili się do bogini mądrości Neit. Wydała ona ostateczny werdykt: tron musi należeć do Horusa. Jednocześnie Neit próbowała ułagodzić Seta i obiecała oddać mu boginie Anat i Astarte.

Ale i po tym Ra nadal wahał się, a posiedzenia były przekładane raz za razem. Na żądanie Seta zakazano Izydzie udziału w postępowaniu, i Ra się na to zgodził. Izyda nie podporządkowała się. Zmieniła wygląd, przekupiła strażnika imieniem Anti i wślizgnęła się na salę sądową. Przybrawszy postać młodej kobiety, uwiodła Seta, a ten sam przyznał, że królestwo z prawa powinno trafić do jej syna. Gdy Izyda ujawniła, kim naprawdę jest, Set został zhańbiony. Po tym bogowie postanowili koronować Horusa, a Anti ukarali za zdradę.

Set jednak nie pogodził się z wyrokiem i zaproponował nową próbę. Obaj bogowie mieli zamienić się w hipopotamy, zanurzyć w Nilu i wstrzymać oddech pod wodą na trzy miesiące. Zwycięzcą miał być ten, kto wytrzyma dłużej.

Obawiając się o syna, Izyda sporządziła magiczną włócznię i cisnęła nią. Najpierw przypadkiem trafiła samego Horusa, potem Seta. Gdy Set zaczął błagać o litość, Izyda się zmiłowała i wyciągnęła włócznię. Horus, oburzony jej pobłażliwością, wpadł w szał i ściął matce głowę. Izyda natychmiast zamieniła się w bezgłowy kamienny posąg. Tot przywrócił ją do życia, przystawiając do ciała głowę krowy.

Po tym Horus opuścił zgromadzenie bogów i odszedł na pustynię. Tam Set go dopadł, wyrwał mu oczy — według innej wersji tylko lewe oko — i zakopał je w ziemi. Bogini Hathor zlitowała się nad Horusem, przyrządziła lek z mleka antylopy i wzrok mu powrócił, choć same oczy nigdy nie zostały odnalezione.

Zmęczony tą waśnią, Ra zażądał, by Horus i Set choćby zasiedli do wspólnego stołu biesiadnego. Lecz na tym konflikt się nie zakończył.

Homoseksualna część mitu

Set nie zrezygnował z walki i podjął kolejną próbę upokorzenia Horusa. Zaprosił bratanka, by spędził noc w jego domu, a Horus zgodził się. Nocą Set próbował go zgwałcić. W kulturze starożytnego Egiptu taka scena rozumiana była jako dążenie do upokorzenia rywala i pozbawienia go prawa do władzy.

Horus uniknął gwałtu: schwycił nasienie Seta rękami i zaniósł je Izydzie.

Izyda, dowiedziawszy się, co zaszło, przeraziła się. Postanowiła „oczyścić” syna, obcięła mu ręce i wrzuciła je do Nilu, a następnie odtworzyła je za pomocą magii. Potem masturbowała Horusa, zebrała jego nasienie i podstępem posmarowała nim sałatę — ulubioną potrawę Seta. Niczego nie podejrzewając, Set zjadł danie i stał się „ciężarny” od Horusa.

Później na czole Seta pojawił się lśniący dysk, przypominający księżyc. Próbował się go pozbyć, lecz bóg mądrości Tot pochwycił ten dysk i uczynił go symbolem nocnego ciała niebieskiego.

Oto jak opisują to źródła. W papirusie z Kahun, powstałym w epoce Średniego Państwa, Set namawia Horusa, by spędził z nim noc, i chwali jego pośladki; historyk Parkinson uważa ten epizod za jeden z najwcześniejszych przykładów flirtu:

„Jego Majestat Set rzekł do Jego Majestatu Horusa: jakie masz piękne pośladki, jakie mocne! … Rozsuń nogi…
A boski Horus odrzekł: „Uważaj, opowiem o tym!””

— Papirus z Kahun, dialog Seta i Horusa

Następnie Horus poskarżył się matce na zaloty Seta, a Izyda wytłumaczyła mu, jak uniknąć przemocy i jednocześnie zachować nasienie Seta.

„A ona mu rzekła: «Strzeż się! Nie poruszaj tego tematu z nim! Kiedy znowu o tym zagada, powiedz mu wtedy: „To zbyt bolesne dla mnie, bo jesteś cięższy ode mnie. Moja siła [tyłek] nie zniesie twojej siły [erekcji]…” Gdy da ci swoją siłę, włóż palce między pośladki. … Wtedy poczuje wielką rozkosz. [Zachowaj] to nasienie, które wyjdzie, i nie pozwól, by słońce je zobaczyło…»”

— Papirus z Kahun, dialog Seta i Horusa

Potem Izyda nałożyła nasienie Horusa na ulubioną sałatę Seta. Gdy Set, pewien swego zwycięstwa, zaczął chwalić się przed bogami, że owładnął bratankiem, bogowie postanowili ich obydwu sprawdzić.

Na ich wezwanie nasienie Seta odezwało się z wody, a nasienie Horusa ukazało się na czole Seta w postaci złotego dysku. Bóg Tot wziął ten znak dla siebie i uczynił go symbolem księżyca.

Kolejnym źródłem są Teksty Piramid, datowane na Piątą Dynastię. Ten fragment został opublikowany dopiero w 2001 roku, po odkryciu w piramidzie faraona Pepiego I. Tu Set i Horus opisani są jako równi uczestnicy aktu płciowego — obaj występują w roli aktywnej:

„Jeśli Horus złożył swe nasienie w tyłku Seta, to dlatego, że Set złożył swe nasienie w tyłku Horusa!”

— Teksty Piramid, Piąta Dynastia

Późniejsza wersja mitu pochodzi z Nowego Państwa, z końca XX dynastii, z około 1160 roku p.n.e. W niej ten epizod został przedstawiony inaczej:

„Set rzekł do Horusa: «Chodź, spędźmy miły czas w moim domu».
Horus odparł: «Z przyjemnością, z przyjemnością».
Kiedy nadszedł wieczór, posłano im łoże i położyli się. Nocą Set naprężył swój członek i włożył go między uda Horusa. Horus włożył ręce między swoje uda i schwycił nasienie Seta.”

— Późniejsza wersja mitu, Nowe Państwo (koniec XX dynastii)

Następnie Horus udał się do matki i pokazał jej nasienie:

„Pomóż mi! Chodź, popatrz, co Set mi uczynił. I otworzył dłoń i pokazał jej nasienie Seta. Krzyknąwszy, wzięła oręż, odcięła mu rękę i wrzuciła do wody, a następnie za pomocą zaklęcia stworzyła mu nową rękę w zamian. Potem Izyda pomogła Horusowi wydalić nasienie i nałożyła je na sałatę — ulubione warzywo Seta — po czym dała mu to do zjedzenia.”

— Późniejsza wersja mitu, Nowe Państwo (koniec XX dynastii)

Gdy Set stanął przed radą dziewięciu najwyższych bogów — Eneadą — oświadczył, że owładnął Horusem i dokonał „czynu mężczyzny [wojownika]”. Bogowie wpadli w gniew: krzyczeli, pluli Horusowi w twarz i wyrażali oburzenie.

Potem bogowie wezwali nasienie i oszustwo wyszło na jaw.

Pod koniec mitu odezwał się Ozyrys, który dotąd milczał. Oskarżył bogów o słabość i zagroził, że z zaświatów, gdzie teraz panuje, sprowadzi na Egipt głód i zarazy, jeśli nie uznają praw Horusa. Po tej groźbie bogowie wydali wyrok na korzyść Horusa i uznali go za prawowitego dziedzica królewskiej władzy.

Seta przy tym nie odrzucono. Postawiono go obok boga słońca Ra i nazwano „tym, który ryczy na niebie”. Od tego momentu utrwalił się jako bóstwo burzy i grzmotu: straszliwe, lecz czczone.

Interpretacje homoseksualnego epizodu

We wczesnej tradycji naukowej epizod z napaścią Seta na Horusa często traktowano jako komiczny i nieprzyzwoity. Alan Henderson Gardiner, tłumacz i badacz mitów egipskich, określał go jako przykład „frywolnej literatury”. Jego purytańskie podejście uniemożliwiało mu postrzeganie takich wątków jako poważnej części tekstu religijnego. Ścięcie głowy Izydzie, okaleczenia Horusa, uszkodzenie oczu i homoerotyczne zachowanie Seta zaliczał do materiału wątpliwej wartości, który jego zdaniem mógł być czytany chłopom na ceremoniach pogrzebowych.

Później interpretacje się zmieniły. Historycy Henri Frankfort i Adriaan de Buck dostrzegli w micie wyraz dualizmu leżącego u podstaw egipskiego światopoglądu. W ich odczytaniu egipski świat opierał się na wzajemnie uzupełniających się przeciwieństwach: męskim i żeńskim, niebie i ziemi, porządku i chaosie. Horus i Set ucieleśniali te siły, a ich walka symbolizowała nieustanne starcie antagonistów, w którym porządek ostatecznie zwycięża i Horus potwierdza swoją władzę.

W 1967 roku historyk Herman te Velde w książce Seth, God of Confusion („Set, bóg zamętu”) zaproponował bardziej złożoną interpretację. Wiązał mit z głęboką starożytnością, gdy formowały się wyobrażenia religijne i rytuały. Horus uosabiał królewski porządek, a Set — niestabilność, szał i szaleństwo. Seksualność Seta, według te Veldego, skierowana była zarówno na mężczyzn, jak i na kobiety, a jego jądra — nosiciele energii seksualnej — symbolizowały destrukcyjne siły kosmiczne i społeczne wstrząsy. Zwycięstwo Horusa przy tym nie niszczyło Seta ostatecznie. Ich zjednoczenie, przeciwnie, wyrażało harmonię przeciwieństw, a faraon był pojmowany jako postać łącząca obie siły.

Historyk Wolfhart Westendorf zaproponował inne wyjaśnienie. Zwracał uwagę na to, że Egipcjanie uważali nasienie za truciznę, jeśli wnikało do ciała w niewłaściwy sposób. Tymczasem Set, który połknął nasienie wraz z sałatą, nie zginął. Dlatego, zdaniem Westendorfa, w tym epizodzie bogom nie chodziło o samo nasienie, lecz o status uczestnika aktu: ten, kto zajmuje „kobiecą” pozycję, nie może rościć sobie pretensji do władzy królewskiej.

Badacz Dominic Montserrat przesunął akcent na równość przeciwników. W jego interpretacji Horus i Set to dorośli bogowie tego samego rangu. Horus zgadza się na bliskość, ale unika stosunku analnego, podczas gdy Set otwarcie okazuje pożądanie. Na tej podstawie Montserrat wysnuwa ostrożny wniosek: męskie pożądanie innego mężczyzny w Egipcie prawdopodobnie samo w sobie nie było uważane za zakazane, ale analne podporządkowanie postrzegano jako hańbę. O takich związkach wiedziano i można było w nich uczestniczyć, lecz decydujące pozostawało pytanie o status.

Szczególne znaczenie w micie ma sałata, na którą Izyda nałożyła nasienie Horusa. W kulturze egipskiej roślina ta kojarzona była z męską płodnością. Poprzez ten motyw Set zostaje symbolicznie „zapłodniony” i w pewnym sensie przeniesiony do roli kobiecej, co ostatecznie pozbawia go prawa do najwyższej władzy.

Jednocześnie mit zachowuje wewnętrzną sprzeczność. Dla Horusa groźba znalezienia się w podporządkowanej pozycji była hańbiąca, lecz to właśnie jego nasienie wewnątrz Seta zrodziło boski symbol lunarny.

Symbolika władzy w micie

Od najwcześniejszych etapów mit o walce Horusa i Seta wiązano z władzą królewską w Egipcie. Niemiecki egiptolog Kurt Heinrich Sethe uważał, że to podanie odzwierciedlało walkę Górnego i Dolnego Egiptu. Jednak nowsze badania wskazują, że chodziło prawdopodobnie nie o starcie dwóch połów kraju, lecz o dawną rywalizację miast Nechen i Nubt.

Dane archeologiczne wskazują, że około 3500 roku p.n.e. mieszkańcy tych ośrodków czcili Horusa i Seta jako głównych opiekunów. Po zwycięstwie Nechen układ sił się zmienił: jego władcy podporządkowali sobie Egipt i ogłosili kraj znajdującym się pod opieką Horusa. Pierwsi królowie zaczęli włączać imię tego bóstwa do swoich tytułów. Wśród nich znani są Hor, Ni-Hor, Hat-Hor, Pe-Hor i inni.

Z biegiem czasu Egipcjanie zaczęli postrzegać kraj jako jedną całość złożoną z „Dwóch Ziem” — Górnego i Dolnego Egiptu. Symbolem zjednoczenia stała się korona faraona — Podwójna Korona, Pschent (pꜣ-sḫm.ty), łącząca koronę białą i czerwoną. Faraon był pojmowany jako uosobienie „Dwóch Wojowników” — Horusa z Nechen i Seta z Nubt.

To zestawienie wyrażało rytualne połączenie przeciwnych sił. Już za władców I dynastii pojawił się tytuł „Horus-Set”. W tej parze Horus oznaczał porządek i harmonię, a Set — niszczycielską energię skierowaną przeciw wrogom Egiptu.

Oko Horusa i Jądra Seta

W starożytnej mitologii egipskiej światło i seksualność często przedstawiano jako dwie przeciwstawne siły. Już we wczesnych tekstach to przeciwstawienie wyrażano za pomocą dwóch obrazów: Oka Horusa i Jąder Seta. Gdy jeden z tych symboli stawał się centrum uwagi, drugi schodził na dalszy plan.

Oko Horusa wiązano z księżycem i jego fazami. W tradycji kapłańskiej oznaczało światło, odnowę i nieustanne odradzanie się. Przeciwstawiano mu Jądra Seta — znak chaotycznej, niekontrolowanej seksualności, a także ludzkich namiętności i pragnień. Tego rodzaju energia uważana była za potencjalnie pożyteczną, ale wyłącznie pod warunkiem kontroli i podporządkowania porządkowi.

Z tym symbolicznym ciągiem wiązano samego Seta. W mitach okazuje on pożądanie zarówno wobec kobiet, jak i mężczyzn. Jego jądra łączono nie tylko z siłą seksualną, ale i z niszczycielskimi przejawami natury — grzmotem, burzami i huraganami. W szerszym sensie mogły oznaczać gniew, przemoc i społeczne wstrząsy.

Niektóre z tych wyobrażeń utrwalono w Tekstach Piramid:

„Gdy jeszcze żadna furia nie powstała.
Gdy jeszcze żaden krzyk nie powstał.
Gdy jeszcze żaden spór nie powstał.
Gdy jeszcze żaden zamęt nie powstał.
Gdy Oko Horusa jeszcze nie pożółkło.
Gdy Jądra Seta nie stały się jeszcze bezsilne.”

— Teksty Piramid

„Horus upadł z powodu swego Oka, Set ucierpiał z powodu swych Jąder.”

— Teksty Piramid

„Horus upadł z powodu swego Oka, Byk zniknął z powodu swych Jąder.”

— Teksty Piramid

„…aby Horus oczyścił się z tego, co uczynił mu brat Set,
aby Set oczyścił się z tego, co uczynił mu brat Horus.”

— Teksty Piramid

Bóg Tot jako syn Horusa i Seta

W tradycji egipskiej pochodzenie Księżyca wiązano również z mitami o Horusie, Secie i Tocie. Według jednej z wersji, dysk księżycowy powstał z czoła Seta po tym, jak ten połknął sałatę nasączoną nasieniem Horusa. Nasienie rozbłysło i zamieniło się w złoty dysk świecący na głowie Seta. Tot, bóg mądrości, zabrał ten dysk i włożył go sobie jako koronę.

Ten motyw pojawia się już w Tekstach Piramid. Mówi się tam albo o tym, że Tot pochodzi od Seta, albo że Księżyc wydobyto bezpośrednio z jego czoła. Później, w Tekstach Sarkofagów, Tot zwraca się do Ozyrysa i nazywa siebie „synem jego syna, nasieniem jego nasienia”. Taka formuła podkreśla jego pochodzenie od Horusa i czyni go wnukiem Ozyrysa.

W innych źródłach Tota nazywano „synem Dwóch Rywali” lub „synem Dwóch Panów, który wyszedł z czoła”. To niezwykłe narodziny rozumiano jako znak pojednania. Tot okazał się synem dwóch bogów naraz i dlatego pełnił rolę pośrednika zdolnego zakończyć ich wrogość.

Istniała też inna wersja mitu. W niej Set podczas pojedynku wyrywa Horusowi oba oczy — lub tylko lewe. Oko rzucone na ziemię rozpada się na sześć części. Tot je zbiera, leczy oko i zwraca je Horusowi. Sens tego epizodu to przywrócenie porządku kosmicznego naruszonego walką. Harmonia wraca, gdy Horus odzyskuje oko, a Set — utraconą siłę. W Tekstach Piramid jest to wyrażone następująco:

„Nosiciele Horusa, którzy pokochali Tetiego, bo przyniósł mu jego Oko!
Nosiciel Seta, który pokochał Tetiego, bo przyniósł mu jego Jądra!
Nosiciel Tota, który kocha Tetiego!
Przez nich zadrżała Podwójna Eneada!
Lecz nosiciele, których Teti kocha — to nosiciele do stołu ofiarnego!”

— Teksty Piramid

Horus i Set w grobowcu Nianchchnuma i Chnumhotepa

Opowieść o konfrontacji Horusa i Seta spotykana jest nie tylko w papirusach, ale i w malowidłach ściennych egipskich grobowców. Jeden z najsłynniejszych przykładów związany jest z grobowcem Nianchchnuma i Chnumhotepa. Ci dwaj mężczyźni żyli w starożytnym Egipcie i uważani są za pierwszą znaną parę jednopłciową w historii.

Na jednej ze ścian przedstawiony jest Chnumhotep z lotosem w ręku; obok widnieje scena z muzykami. Kierownik chóru zwraca się do trzech śpiewaków i dwóch harfistów słowami: „Zagrajcie tę o «Dwóch Boskich Braciach».”

Badacze przypuszczają, że na uczcie na cześć tych mężczyzn wykonywano pieśń związaną z mitem o walce Horusa i Seta. Tego typu teksty mogły być wyjątkowo dosadne, a nawet rubaszne, toteż nie jest wykluczone, że pieśń ta funkcjonowała jako rozrywkowy numer na biesiadach elit.

Subskrybuj nasz kanał na Telegramie (po rosyjsku): Urania. Dzięki Telegram Premium możesz tłumaczyć posty bezpośrednio w aplikacji. Bez niego wiele postów zawiera linki do naszej strony, gdzie można zmienić język — większość nowych artykułów ukazuje się od razu w kilku językach.