Grecki pawilon na Biennale w Wenecji stał się escape roomem o faszystowskiej przeszłości i Zaku Kostopoulosie

Na 61. Biennale w Wenecji Grecję reprezentuje artysta i architekt Andreas Angelidakis z instalacją Escape Room . W greckim pawilonie łączy estetykę klubu S&M, historię budynku z 1934 roku, platońską alegorię jaskini oraz pamięć o Zaku Kostopoulosie, grecko-amerykańskim aktywiście LGBT i HIV oraz artyście drag znanym jako Zackie Oh.

Wystawa jest otwarta dla publiczności od 9 maja do 22 listopada 2026 roku, a pokazy przedpremierowe Biennale odbywają się 6-8 maja. Według oficjalnej strony Biennale w Wenecji 61. Międzynarodowa Wystawa Sztuki nosi tytuł In Minor Keys i odbywa się w Giardini, Arsenale oraz innych przestrzeniach Wenecji.

Wewnątrz pawilonu Angelidakis nie tworzy neutralnej sali wystawowej, lecz środowisko przypominające jednocześnie klub nocny i grę polegającą na ucieczce. Odwiedzający wchodzi do zaciemnionej przestrzeni z czerwonym światłem, miękkimi obiektami, obrazami łańcuchów, fragmentami kolumn i odniesieniami do kultury drag. W tym układzie łańcuchy i klubowa cielesność nie są dekoracją, lecz językiem rozmowy o kontroli, przemocy, narodowej mitologii i próbie wyjścia poza odziedziczone formy historyczne.

Kostopoulos zajmuje w tej pracy osobne miejsce. Został zabity w Atenach 21 września 2018 roku po ataku w centrum miasta. Amnesty International opisywała go jako queerowego aktywistę, artystę drag i obrońcę praw człowieka. Human Rights Watch informowała później, że w lipcu 2024 roku sąd apelacyjny w Atenach jednogłośnie uznał dwóch mężczyzn za winnych w sprawie jego zabójstwa; jeden został skazany na sześć lat więzienia, a drugi na pięć lat aresztu domowego ze względu na wiek.

Dla czytelnika spoza kontekstu sztuki ważne jest, że narodowe pawilony w Giardini nie są tylko salami wystawowymi. To budynki, przez które państwa od dziesięcioleci przedstawiają się na scenie międzynarodowej. Strona Biennale w Wenecji przypomina, że pierwszy stały pawilon narodowy w ogrodach pojawił się w 1907 roku, gdy zbudowano pawilon Belgii.

Grecki pawilon otwarto w 1934 roku. Angelidakis traktuje ten rok jako punkt wyjścia pracy: w 1934 roku otwarto pawilony Grecji i Austrii, Adolf Hitler po raz pierwszy spotkał się z Benitem Mussolinim w Wenecji, a reżim nazistowski rozpoczął prześladowania homoseksualistów. W oficjalnym opisie projektu napisano, że pawilon został przekształcony we współczesną platońską jaskinię, gdzie przeszłość budynku łączy się z postprawdą, nacjonalistycznym populizmem i propagandą.

Projekt budzi napięcie, ponieważ używa narodowego pawilonu przeciwko idei gładkiego wizerunku narodowego. Angelidakis pracuje z architekturą budynku jak z postacią, która próbuje „uciec” od własnej historii. W tym sensie Escape Room nie jest tylko wystawą o Grecji, lecz także pytaniem o to, co właściwie robi narodowa reprezentacja w sztuce: pokazuje kulturę, utrwala państwowy mit czy pozwala ten mit rozłożyć na części.

Kuratorem projektu jest Georgios Bekirakis. Komisarzem narodowym jest MOMUS, Metropolitalna Organizacja Muzeów Sztuk Wizualnych w Salonikach, a udział Grecji finansuje głównie greckie Ministerstwo Kultury. Dlatego praca funkcjonuje jednocześnie w dwóch rejestrach: jako oficjalna prezentacja narodowa i jako krytyka mechanizmów, przez które tożsamość narodowa staje się formą wystawienniczą.