Sąd apelacyjny w USA potwierdził prawo osób transpłciowych w Arizonie do zmiany aktu urodzenia bez operacji

W październiku 2026 roku federalny Sąd Apelacyjny dla Dziewiątego Okręgu w USA orzekł, że prawo stanu Arizona pozwala osobom transpłciowym na korektę oznaczenia płci w akcie urodzenia bez konieczności poddawania się operacji chirurgicznej. Choć skład sędziowski uchylił nakaz sądu niższej instancji, ustalił wiążącą wykładnię przepisów: osoby transpłciowe, które przeszły tranzycję bez zabiegu chirurgicznego, mają pełne prawo do uzyskania skorygowanego dokumentu na drodze nakazu sądu stanowego.

Jak informuje amerykański portal prawniczy Gay City News, spór w sprawie Roe przeciwko Johnston (Roe v. Johnston) dotyczył artykułu 36-337 Zbioru Ustaw Arizony, regulującego procedury nanoszenia zmian w aktach stanu cywilnego. Punkt (A)(3) tej ustawy zobowiązuje rejestratora Departamentu Zdrowia Arizony do administracyjnej korekty płci na wniosek poparty zaświadczeniem lekarskim o przebyciu „operacji zmiany płci”. Z kolei punkt (A)(4) nakazuje rejestratorowi wprowadzenie zmian na podstawie „orzeczenia sądu nakazującego zmianę aktu urodzenia”.

Pozew zbiorowy nieletnich transpłciowych mieszkańców i ich rodziców wynikał z faktu, że sędziowie części sądów stanowych w Arizonie odmawiali wydawania takich postanowień osobom bez operacji, błędnie zakładając, że ścieżka administracyjna z punktu (A)(3) jest jedyną dopuszczalną drogą korekty płci w dokumentach. W odpowiedzi sędzia federalny James Alan Soto uznał wymóg chirurgiczny za dyskryminujący i wydał stały nakaz sądowy, wykreślając słowo „operacja” z przepisów wykonawczych.

Rozpatrując apelację stanowego Departamentu Zdrowia, panel Dziewiątego Okręgu pod przewodnictwem sędzi Roopali Desai (przy udziale sędziego Andrew Hurwitza) uznał, że sąd okręgowy niesłusznie dopatrzył się niekonstytucyjności. Sąd apelacyjny wyjaśnił, że punkt (A)(4) ma charakter uniwersalny i uprawnia każdą osobę do ubiegania się w sądzie stanowym o orzeczenie nakazujące korektę płci metrykalnej na podstawie tranzycji społecznej lub medycznej. Liderzy republikańskiej większości w parlamencie Arizony — przewodniczący Senatu Warren Petersen i spiker Izby Reprezentantów Steve Montenegro — domagali się bezwzględnego wymogu operacji, lecz sąd odrzucił ich argumentację.

Sędzia Desai podkreśliła, że zróżnicowanie procedur ma racjonalne uzasadnienie: osoby po operacji mogą skorzystać z szybszej ścieżki administracyjnej bez udziału sądu (podobnie jak przy adopcji czy uznaniu ojcostwa), natomiast w pozostałych przypadkach decyzję podejmuje sąd po analizie dowodów. Sam Departament Zdrowia Arizony kierowany przez Deborah Johnston oświadczył przed sądem, że jest prawnie zobowiązany i gotowy respektować nakazy sądów stanowych bez żądania zaświadczeń o operacji.

Powodów reprezentowała organizacja ochrony praw człowieka National Center for Lesbian Rights (NCLR) wraz z kancelariami prawnymi Cooley LLP i Osborn Maledon. Założona w 1977 roku NCLR jest jedną z czołowych organizacji prawnych w USA działających na rzecz społeczności LGBTQ+.

Prawa i opieka zdrowotna dla osób transpłciowych pozostają przedmiotem intensywnej debaty w USA: niedawno „Uránia” informowała o decyzji władz Arizony i Wirginii o wstrzymaniu finansowania procedur tranzycji dla młodzieży z programu Medicaid, a także opisywała wyrok Sądu Apelacyjnego dla Dziewiątego Okręgu w sprawie warunków odbywania kary przez transpłciowe kobiety w więzieniach Oregonu.