«Sadistic Cholas» — książka Olgi Rodriguez-Ulloa o reapropriacji rasowego stereotypu we współczesnym Peru

16 czerwca 2026 roku nakładem University of Texas Press ukazała się monografia naukowa Sadistic Cholas: Transfeminist Provocations in Contemporary Peru autorstwa amerykańskiej badaczki Olgi Rodriguez-Ulloa. Książka bada historię rasowego stereotypu choli w Peru i analizuje, jak współcześni artyści, aktywiści i queerowi performerzy zawłaszczają tę figurę jako narzędzie oporu.

Słowo chola w Peru było historycznie używane jako pejoratywne określenie kobiet o mieszanym indiańskim i afrykańskim pochodzeniu. W okresie kolonialnym termin ten narzucił im wizerunek „rozwiązłej poganki" — niebezpiecznej, niekontrolowanej, żyjącej poza przyjętymi normami społecznymi. Pomimo poniżającego rodowodu we współczesnym Peru słowo to zostało przejęte przez te, przeciwko którym było pierwotnie skierowane. Piosenkarki, artystki, pisarki i queerowi performerzy przekształcają figurę „wściekłej choli" w formę wypowiedzi politycznej i oddolnego aktywizmu.

Książka śledzi tę transformację przez muzykę, sztuki wizualne, literaturę i pracę organizacyjną grup społecznościowych. Autorka analizuje, jak zawłaszczenie stereotypu od wewnątrz — przez Czarne kobiety i transfeminisktki — staje się jednocześnie formą samoobrony, zemsty i polityki troski, realizowanej bez uciekania się do przemocy fizycznej.

Olga Rodriguez-Ulloa jest adiunktem w zakresie studiów amerykańskich i latynoskich na Uniwersytecie Indiana w Bloomington. Doktorat z kultur latynoamerykańskich i iberyjskich uzyskała na Uniwersytecie Columbia w 2014 roku. Jej zainteresowania badawcze obejmują teorię rasową, teorię feministyczną, studia nad rdzennymi ludami Andów, kulturę afrolatynoamerykańską, sztuki wizualne i muzykę popularną. Wcześniej była współredaktorką tomu Punk! Las Américas Edition (Intellect Books, 2021).

Transfeminizm to nurt feminizmu, który nalega na włączenie kobiet trans do feministycznego dyskursu i uznaje wzajemne powiązania różnych form ucisku. W kontekście Peru, gdzie utrzymuje się głęboka nierówność rasowa i klasowa, transfeminisktyczne odczytanie reapropriacji rasowych stereotypów oferuje specyficzne spojrzenie na dziedzictwo kolonialne i jego współczesne konsekwencje.