„Queer w sensie prawnym”: jak amerykańskie prawo imigracyjne wykluczało homoseksualistów i co ma z tym wspólnego literatura chicanx

W kwietniu 2026 roku wydawnictwo University of Texas Press opublikowało w języku angielskim książkę amerykańskiego badacza José A. de la Garza Valenzueli zatytułowaną Queer in a Legal Sense: Brown Citizenship and Other Lawful Fictions (Queer w sensie prawnym: brązowe obywatelstwo i inne fikcje prawne). W kontekście długiej historii sporów o kontrolę graniczną i politykę rasową w Ameryce Północnej monografia ta pokazuje, jak dokumenty prawne kształtowały historię regulowania seksualności i migracji, wykorzystując niejasne sformułowania, aby uniemożliwić legalne istnienie migrantów LGBT.

Autor jest adiunktem na wydziale studiów Latina/Latino (Department of Latina/Latino Studies) Uniwersytetu Illinois w Urbanie-Champaign. Jego zainteresowania naukowe leżą na skrzyżowaniu literaturoznawstwa i prawa.

Główna teza Valenzueli opiera się na koncepcji „fikcji prawnych”. Są to narracje, które rodzą się nie z samego tekstu ustaw, ale z ich interpretacji przez policję, urzędników i sędziów. Państwo tworzyło wygodne mity o imigrantach, aby usprawiedliwić masowe deportacje i wymazać prawdziwe ludzkie doświadczenia.

Na przykład ustawa imigracyjna z 1917 roku zabraniała wjazdu osobom z „psychopatyczną niższością”. W praktyce to niejasne sformułowanie służyło jako narzędzie do wykluczania homoseksualistów. Valenzuela analizuje również przełomowe sprawy sądowe, takie jak Boutilier v. INS z 1967 roku. Wtedy to Sąd Najwyższy USA nakazał deportację Kanadyjczyka, który mieszkał w Ameryce od dziesięciu lat, zrównując jego homoseksualizm z zaburzeniem psychopatycznym.

Aby przeciwdziałać temu prawnemu wymazywaniu, Valenzuela zwraca się ku literaturze. Analizuje dzieła autorów chicanx — Amerykanów meksykańskiego pochodzenia, gdzie neutralna płciowo końcówka „x” podkreśla inkluzywność. Badacz skupia się na tekstach pisarzy-gejów: Johna Rechy’ego, Arturo Islasa, Rigoberto Gonzáleza, Michaela Navy i Jaimego Corteza.

Dzieła tych autorów są badane równolegle z precedensami sądowymi i ustawami określającymi dostęp do obywatelstwa USA. Według Valenzueli prawo imigracyjne często opiera się na heteronormatywnych scenariuszach, co sprawia, że specyficzne doświadczenie LGBT migrantów staje się niewidoczne. To właśnie na wpół autobiograficzne powieści chicanx przywracają głos tym, których historia w oficjalnych archiwach sprowadza się jedynie do protokołów aresztowań i orzeczeń sądowych. Literatura w tym przypadku pomaga odkryć ukryte mechanizmy regulacji prawnych, obnażając przemoc amerykańskiego systemu prawnego i absurdalność jego żądań.

Społeczność zawodowa wysoko oceniła tę pracę: w recenzjach akademickich książka jest opisywana jako „teoretycznie wyrafinowana, metodologicznie innowacyjna i etycznie uzasadniona”. Recenzenci zwracają uwagę na błyskotliwą argumentację i podkreślają, że Valenzuela zebrał kluczowy kanon literacki LGBT chicanx. Badanie to pozwala spojrzeć z nowej perspektywy na to, jak prawo niszczyło życie marginalizowanych osób.