„Monastyczne pragnienia” — książka Dereka Kruegera o homoerotyce i homofobii w średniowiecznym prawosławiu

„Monastyczne pragnienia: homoerotyzm, homofobia i miłość do Boga w średniowiecznym Konstantynopolu” (Monastic Desires: Homoeroticism, Homophobia, and the Love of God in Medieval Constantinople) to książka amerykańskiego historyka religii Dereka Kruegera, opublikowana w języku angielskim przez Cambridge University Press. Praca bada bizantyjski monastycyzm jako przestrzeń, w której wyrzeczenie się życia seksualnego nie usuwało pragnienia, lecz przekierowywało je w formy religijne.

Derek Krueger jest emerytowanym profesorem religioznawstwa oraz studiów nad kobietami i płcią na Uniwersytecie Karoliny Północnej w Greensboro, a także specjalistą od chrześcijaństwa bizantyjskiego. Do jego wcześniejszych książek należą Liturgical Subjects: Christian Ritual, Biblical Narrative, and the Formation of the Self in Byzantium oraz Writing and Holiness: The Practice of Authorship in the Early Christian East.

W centrum badania znajduje się Symeon Nowy Teolog (949–1022), bizantyjski opat i jeden z kluczowych autorów średniowiecznej mistyki prawosławnej. Krueger pokazuje, że język Symeona dotyczący miłości do Boga, zjednoczenia z boskością i przebóstwienia ciała był nasycony obrazami homoerotycznymi. Jednocześnie ta sama kultura monastyczna wytwarzała surowe normy kontroli: kazania, komentarze biblijne, żywoty świętych i reguły klasztorne ostrzegały przed męskim pragnieniem osób tej samej płci i łączyły je z grzechem, karą oraz lękiem przed ciałem.

Książka analizuje te sprzeczności poprzez teksty Symeona, literaturę hagiograficzną, kanony pokutne, instrukcje monastyczne, tradycję Jana Klimaka i pisma Niketasa Stethatosa. Zamiast umieszczać monastycyzm poza historią seksualności, Krueger wpisuje średniowieczną duchowość wschodniochrześcijańską w tę historię. Dlatego Monastic Desires jest ważna nie tylko dla bizantynistyki i historii chrześcijaństwa, lecz także dla queerowej historii religii: pokazuje, jak miłość do Boga, dyscyplina ciała, lęk przed pragnieniem osób tej samej płci i męska bliskość monastyczna istniały w jednym systemie religijnym.