„Monastyczne pragnienia” — książka Dereka Kruegera o homoerotyce i homofobii w średniowiecznym prawosławiu

Wydawnictwo Cambridge University Press opublikowało książkę „Monastyczne pragnienia: homoerotyzm, homofobia i miłość do Boga w średniowiecznym Konstantynopolu” (Monastic Desires: Homoeroticism, Homophobia, and the Love of God in Medieval Constantinople).

Jej autorem jest Derek Krueger, amerykański historyk religii i specjalista od chrześcijaństwa bizantyjskiego. Bada on bizantyjski monastycyzm jako przestrzeń, w której wyrzeczenie się życia seksualnego nie usuwało pragnienia, lecz przekierowywało je w religię.

Krueger wpisuje wschodniochrześcijańską duchowość w historię seksualności. Pokazuje, że miłość do Boga, dyscyplina ciała, lęk przed pragnieniem osób tej samej płci i męska bliskość istniały wewnątrz jednego systemu.

W centrum badania znajdują się życie i teksty Symeona Nowego Teologa (949–1022). Był on bizantyjskim opatem i jednym z głównych autorów średniowiecznej mistyki prawosławnej. Nauczał o przebóstwieniu (teozie) — idei, według której człowiek może zjednoczyć się z Bogiem, a przy tym zbawiona zostaje nie tylko dusza, ale i każda część ciała.

Krueger pokazuje, że Symeon opisywał miłość do Boga językiem homoerotyki. W jego tekstach zjednoczenie z boskością wygląda jak „LGBT małżeństwo” między mężczyznami. Krueger rekonstruuje to doświadczenie poprzez teksty Symeona, kanony pokutne, instrukcje monastyczne i literaturę hagiograficzną, w tym dzieła Jana Klimaka i Niketasa Stethatosa.

Leonora Neville, historyczka z Uniwersytetu Wisconsin w Madison, nazwała książkę „wspaniałym osiągnięciem” i „zmieniającą reguły gry historią społeczną queerowości”. Według niej praca Kruegera to jeden z najlepszych przykładów historycznej empatii. David Townsend z Uniwersytetu w Toronto zauważył, że badanie przekonująco dowodzi historycznego znaczenia Symeona Nowego Teologa. Zdaniem uczonego książka jest ważna nie tylko dla historyków chrześcijaństwa, ale także dla teoretyków przednowoczesnej tożsamości LGBT.