\"Brudny drag\" — książka Evelyn Annuß o queerowej performance wobec rasizmu i nazizmu

W czerwcu 2026 roku wydawnictwo mdwPress opublikowało książkę “Dirty Dragging: Performative Transpositions” w języku angielskim. Wydanie w języku niemieckim ukazało się w tym samym wydawnictwie w grudniu 2025 roku. Autorką jest Evelyn Annuß, profesorka gender studies i dyrektorka Międzynarodowego Centrum Badań nad Płcią i Performatywnością na Wiedeńskim Uniwersytecie Muzyki i Sztuk Scenicznych (mdw — Universität für Musik und darstellende Kunst Wien, Austria). Badania powstały na Freie Universität Berlin w ramach programu Heisenberga Niemieckiej Wspólnoty Badawczej (DFG).

Książka reinterpretuje queerową teorię dragu z perspektywy transnarodowej. Drag performance to forma teatralnej reprezentacji, w której wykonawca przywdziewa ubrania i przyjmuje zachowania tradycyjnie kojarzone z inną płcią, często w sposób artystyczny lub groteskowy. Annuß analizuje tę praktykę nie w izolacji, lecz w kontekście trzech historycznych systemów rasistowskiej i politycznej przemocy: nazistowskich Niemiec, apartheidu w Afryce Południowej i systemu Jim Crow w Stanach Zjednoczonych.

Apartheid był systemem zinstytucjonalizowanej segregacji rasowej i rządów białej mniejszości w Afryce Południowej od 1948 do 1994 roku. Prawa Jim Crow były zbiorem przepisów egzekwujących segregację rasową na południu Stanów Zjednoczonych od końca XIX wieku do połowy lat sześćdziesiątych XX wieku. W tych kontekstach autorka bada, jak praktyki performatywne mogły jednocześnie podważać ustalone granice tożsamości i służyć jako narzędzia ucisku.

Książka poświęca szczególną uwagę blackface — tradycji teatralnej, w której wykonawcy (zwykle biali) czerniają twarze, aby portretować Czarne osoby, często w sposób stereotypowy i poniżający. Annuß analizuje blackface jako odzewnętrzną formę transgresji performatywnej i bada ją w relacji do queerowych praktyk performatywnych.

Kolejnym kluczowym pojęciem książki jest kreolizacja — proces, w którym różne tradycje kulturowe mieszają się i wytwarzają nowe, hybrydyczne formy. Annuß stosuje ten termin do analizy queerowych i karnawałowych form performance, pokazując, jak tworzyły one przestrzenie zbiorowego oporu w warunkach rasizmu i autorytarnych rządów.

Badanie obejmuje trzy regiony geograficzne: Afrykę Południową, Stany Zjednoczone i Europę alpejską. W każdym kontekście autorka śledzi, jak podobne praktyki performatywne nabierały różnych znaczeń politycznych w zależności od historycznego otoczenia. Książka odnosi się również do współczesności, proponując rozumienie queerowego performansu jako formy zbiorowej odpowiedzi na rosnący autorytaryzm.