„Cutting Edge” — książka Daniela Gawthropa o kulturze queer, męskości i hokeju w Kanadzie
Analiza hokeja na lodzie przez pryzmat kultury queer, męskości i osobistego doświadczenia gracza.
8 września 2026 roku kanadyjskie wydawnictwo Arsenal Pulp Press opublikowało w języku angielskim książkę wspomnieniowo-badawczą Cutting Edge: Hockey as Queer Culture („Na krawędzi płozy: hokej jako kultura queer”). Jej autorem jest kanadyjski pisarz, eseista i dziennikarz Daniel Gawthrop.
Daniel Gawthrop mieszka w New Westminster w Kolumbii Brytyjskiej i od ponad trzech dekad łączy pracę literacką z zaangażowaniem w sport queerowy. Jest autorem pięciu książek z zakresu literatury faktu, w tym The Rice Queen Diaries i The Trial of Pope Benedict, a także powieści Double Karma. Po raz pierwszy założył łyżwy w wieku dwunastu lat w lidze dziecięcej w 1975 roku, jednak zrezygnował z gry z powodu wszechobecnej homofobii i toksycznej męskości w szatniach. Na początku lat 90., po udziale w międzynarodowych igrzyskach Gay Games, wraz z dziennikarzem Kevinem Griffinem założył w Vancouver drużynę Cutting Edges – jeden z pierwszych w Kanadzie klubów hokejowych dla osób LGBTQ+. Zespół dołączył do regularnej ligi amatorskiej, rywalizując z heteroseksualnymi przeciwnikami i przełamując utarte stereotypy na temat obecności gejów w brutalnych dyscyplinach kontaktowych.
Książka łączy wątki autobiograficzne z historią sportu i analizą instytucjonalną. Gawthrop pokazuje, w jaki sposób hokej na lodzie ukształtował się jako ostoja białego, heteronormatywnego maczyzmu, gdzie kult agresji i bezwzględności uchodził za narodową cnotę. Autor przypomina głośny epizod ze swojej działalności dziennikarskiej: na początku lat 90. opublikował satyryczne felietony o atrakcyjności rosyjskiej gwiazdy Vancouver Canucks, Pawła Burego, wyśmiewając starania działaczy promujących hokeistę wyłącznie jako idola dla konserwatywnych rodzin z przedmieść. Publikacja wywołała ogólnokrajową debatę, którą komentował m.in. znany prezenter telewizyjny Don Cherry i nowojorski dziennik The Village Voice, a sam Bure padł ofiarą docinków w szatni, po czym w finale Pucharu Stanleya w 1994 roku wywołał bójkę na lodzie.
Istotna część analizy koncentruje się na problemach systemowych współczesnego hokeja. Gawthrop omawia skostnienie struktur National Hockey League (NHL), w której w ciągu 109 lat istnienia żaden aktywny gracz nie dokonał publicznego coming outu, oraz krytykuje decyzje władz ligi, takie jak próby zakazu używania tęczowej taśmy Pride tape na kijach. Autor zestawia tę niechęć do zmian ze skandalami wokół fali przemocy seksualnej i fali mobbingu w krajowej federacji Hockey Canada, wskazując, jak zmowa milczenia służyła ochronie bezkarności sprawców.
W podsumowaniu Gawthrop wskazuje perspektywy przemiany kulturowej tej dyscypliny. Zwraca uwagę na profesjonalny hokej kobiecy, gdzie wyoutowane zawodniczki od dziesięcioleci budują otwarte i bezpieczne środowisko, a także na rozwój amatorskich lig otwartych dla wszystkich tożsamości płciowych. Analizując fenomen popularnego serialu telewizyjnego Heated Rivalry, autor dowodzi, że kultura masowa i oddolne inicjatywy społeczne przyciągają nowe pokolenia kibiców, otwierając narodowy sport Kanady na różnorodność.
