داستان و مناقشات پیرامون واحد نظامی دگرباشان (TQILA) در طول جنگ علیه داعش در سوریه

در سال ۲۰۱۷، گروهی بین‌المللی از داوطلبان که در کنار نیروهای دموکراتیک سوریه علیه داعش (ISIS) در شمال سوریه می‌جنگیدند، خبر از ایجاد گروهی دادند که آن را نخستین واحد نظامی دگرباشان جنسی (LGBT) در تاریخ توصیف کردند. این واحد ارتش شورش و آزادی‌بخش کوئیر (Queer Insurrection and Liberation Army / با نام اختصاری TQILA) نام گرفت و در درون نیروهای چریکی خلق انقلابی بین‌المللی (International Revolutionary People’s Guerrilla Forces / با نام اختصاری IRPGF) شکل یافت.

این ابتکار عمل توجهات بین‌المللی را به خود جلب کرد و واکنش‌هایی دوقطبی و متضاد به همراه داشت. برخی با اشتیاق از آن استقبال نمودند، در حالی که برخی دیگر با انتقاد و شک‌گرایی با آن روبرو شدند.

پیش از آغاز جنگ داخلی در سال ۲۰۱۱، روابط همجنس‌گرایانه در سوریه به طور رسمی غیرقانونی بود و می‌توانست تا سه سال مجازات زندان به همراه داشته باشد. در عمل، اجرای این قانون متناقض بود، و افراد دگرباش جنسی عموماً تلاش می‌کردند تا از چشم‌ها پنهان بمانند. فرهنگ کوئیر بیشتر در اشکالی پنهانی وجود داشت. در شهرهای بزرگ، از جمله دمشق و حلب، بارها و حمام‌های دوستدار همجنس‌گرایان وجود داشتند.

جنگ داخلی و ظهور داعش

پس از آغاز خیزش و قیام علیه رژیم بشار الاسد در سال ۲۰۱۱، وضعیت به طرز چشمگیری تغییر کرد. اعتراضات به سرعت به یک جنگ داخلی تبدیل گشت، و تا سال ۲۰۱۴ این درگیری با ظهور داعش در خاک سوریه پیچیده‌تر شد.

داعش در تلاش برای تحمیل یک نسخه سخت‌گیرانه از حکومت شرعی، سرکوب‌های بسیار وحشیانه‌ای علیه افراد دگرباش جنسی به راه انداخت. در مناطق تحت کنترل این گروه، همجنس‌گرایی با مجازات مرگ روبه‌رو می‌شد. اعدام‌ها اغلب به صورت علنی و نمایشی انجام می‌گرفتند تا مردم محلی را مرعوب سازند.

اعضای داعش اغلب افراد مشکوک به تعلق داشتن به جامعه دگرباشان را از طریق تلفن‌ها و لیست مخاطبین آن‌ها مورد بررسی قرار می‌دادند، تا سایر افراد همجنس‌گرای احتمالی را شناسایی نمایند.

یکی از بدنام‌ترین روش‌های اعدام، پرتاب کردن افراد محکوم از روی پشت‌بام‌ها در برابر چشم جمعیت بود. اگر شخصی از این سقوط جان سالم به در می‌برد، سپس سنگسار می‌شد.

تا سال ۲۰۱۷، جنگ در سوریه به سطحی افراطی از خشونت رسیده بود. در چنین شرایطی، بسیاری از داوطلبان خارجی برای نبرد علیه داعش، در جبهه‌ی تشکیلات مسلح کُردی به این مبارزه پیوستند.

نیروهای کُرد و منطقه خودمختار روژاوا

کُردها در سوریه یک اقلیت قابل‌توجه به شمار می‌روند که عمدتاً در بخش‌های شمال شرقی این کشور زندگی می‌کنند. پیش از جنگ، حقوق آن‌ها اغلب محدود می‌شد. پس از آغاز درگیری، جوامع کُرد نقش برجسته‌تری در مبارزه برای خودمختاری و دفاع از قلمروهای خود بر عهده گرفتند.

روژاوا، که در زبان کُردی به معنای «غرب» است، یک منطقه خودمختار در شمال شرقی سوریه است که در سال ۲۰۱۲ توسط کُردها اعلام موجودیت کرد. به طور رسمی، این منطقه اداره خودمختار شمال و شرق سوریه نامیده می‌شود. در درون این سیستم، اصولی از قبیل دموکراسی مستقیم، تمرکززدایی لیبرترین، و برابری جنسیتی اعلام شده است.

در طول جنگ داخلی، این منطقه به عنوان یک نیروی سوم عمل می‌کرد، و به دنبال حفظ استقلال خود هم از دولت سوریه و هم از اپوزیسیون اسلام‌گرا بود.

نیروهای دموکراتیک سوریه (Syrian Democratic Forces / با نام اختصاری SDF) یک ائتلاف مسلح است که در سال ۲۰۱۵ تحت رهبری یگان‌های مدافع خلق کُرد (YPG) و یگان‌های مدافع زنان (YPJ) تشکیل شد. نیروهای دموکراتیک سوریه (SDF) شامل اعضایی از گروه‌های مختلف قومی و مذهبی، از جمله اعراب، آشوری‌ها، و مسیحیان می‌باشد. مأموریت اصلی این ائتلاف مبارزه با داعش و دفاع از مناطق خودمختار روژاوا است.

تشکیلات مسلح کُرد برابری میان مردان و زنان را اعلام می‌دارند. زنان در نبردها شرکت می‌کنند، مناصب فرماندهی را در اختیار می‌گیرند، و همچنین در واحدهای اختصاصی زنان، از جمله در یگان‌های مدافع زنان خدمت می‌کنند.

ایجاد «مبارزان همجنس‌گرای» TQILA

در مارس ۲۰۱۷، گردانی به نام نیروهای چریکی خلق انقلابی بین‌المللی (IRPGF) در روژاوا تشکیل شد. این گروه از پرچمی صورتی با نماد ای‌کی-۴۷ (کلاشنیکف / AK-47) استفاده می‌کرد و بیان داشت که از نمونه داوطلبان خارجی دوران جنگ داخلی اسپانیا الهام گرفته است. هدف اصلی این گردان حمایت از نیروهای کُرد در نبرد علیه داعش بود.

شکل‌گیری این گردان هم‌زمان با آماده‌سازی برای یک عملیات تهاجمی بزرگ بود که با آزادسازی رقه در ژوئن ۲۰۱۷ به پایان رسید. این عملیات با پشتیبانی ائتلافی به رهبری ایالات متحده آمریکا انجام شد.

در جولای ۲۰۱۷، نیروهای چریکی خلق انقلابی بین‌المللی خبر از ایجاد واحدی با نام ارتش شورش و آزادی‌بخش کوئیر (Queer Insurrection and Liberation Army / TQILA) داد. این نام به صورت «تکیلا» خوانده می‌شد. در بیانیه‌ای که در شبکه‌های اجتماعی منتشر گردید، شرکت‌کنندگان اعلام کردند که هدفشان مبارزه برای نابودی دوگانگی جنسیتی، ترویج انقلاب زنان، و گسترش آزادی‌های جنسی و جنسیتی است.

به گفته اعضا، واحد تکیلا در واکنش به حملات وحشیانه داعش به جامعه کوئیر در سراسر جهان ایجاد شد. آن‌ها بیان داشتند که نمی‌توانند تنها نظاره‌گر آزار و اذیت و کشته شدن مردم به این بهانه باشند که گرایش آن‌ها ظاهراً «غیرعادی» یا «غیرطبیعی» بوده است.

با وجود بیانیه‌های عمومی و چند عکس از شهر رقه، درباره فعالیت‌های واقعی تکیلا (TQILA) اطلاعات بسیار اندکی در دست است. نه وسعت این واحد و نه درصد آن دسته از اعضای آن که خود را به عنوان دگرباش جنسی معرفی می‌کردند، مشخص نیست.

هوال روژ‌هلات، سخنگوی این گروه، در سال ۲۰۱۷ به نشریه نیوزویک گفت که او با استناد به مسائل امنیتی، تعداد دقیق مبارزان را فاش نخواهد کرد.

واکنش‌های متحدان و مناقشات داخلی

ایجاد واحد دگرباشان واکنش‌های متفاوتی از جمله در میان متحدان به دنبال داشت. یگان‌های مدافع خلق و ائتلاف عربی-کُردی نیروهای دموکراتیک سوریه ابراز نارضایتی نمودند.

مشخص نبود که تکیلا تا چه حد فعالانه در نبردها، به ویژه در جریان عملیات آزادسازی رقه – که در آن زمان پایتخت داعش محسوب می‌شد – مشارکت داشته است.

بر اساس گزارش رسانه‌ها، نیروهای دموکراتیک سوریه ظاهراً نه تنها واحد تکیلا بلکه خود نیروهای چریکی را نیز از مشارکت در این عملیات تهاجمی کنار گذاشتند. به عنوان مدرک، توییتی از سوی یک نماینده این نیروها نقل شد: «دیروز IRPGF از رقه بیرون رانده شد، و ما امیدواریم که آن‌ها نیز به زودی روژاوا را ترک کنند. ما به پروپاگاندای پوچ و توخالی کمتر و نبردهای واقعی بیشتری نیاز داریم.» این توییت بعدها حذف گردید.

بعداً، نمایندگان نیروهای دموکراتیک سوریه به صورت رسمی هم هرگونه ارتباط با این گروه‌ها و هم اصلاً وجود چنین گروه‌هایی را تکذیب کردند. مصطفی بالی، رئیس روابط رسانه‌ای این ائتلاف اظهار داشت: «هیچ واحدی با چنین ساختاری در درون نیروهای دموکراتیک سوریه وجود ندارد.» در پاسخ، نیروهای چریکی تأکید کردند که به صورت مستقل عمل می‌کنند، می‌توانند زیرگروه‌های خود را ایجاد کنند، و به اجازه هیچ‌کس نیازی ندارند.

یک فعال کوئیر کُرد ناشناس از روژاوا در سال ۲۰۲۴ به مجله پرتغالی ماپا گفت که این عکس مشهور، به احتمال زیاد بخشی از یک اقدام فلش‌ماب (فراخوان گروهی) بوده است.

انتقادات از سوی دانشگاهیان و فعالان

رسانه الجزیره یادداشتی از سوی رزان غزاوی، محقق و فعال سوری-فلسطینی، منتشر کرد که در آن او به شدت از نفس ایده‌ی چنین گردانی انتقاد نمود. از دیدگاهی استعمارزدا، غزاوی استدلال کرد که چنین ابتکاراتی، از جمله آنچه به عنوان «انقلاب‌های جنسی و جنسیتی» نامیده می‌شود، سایر اشکال مقاومت را از بین می‌برند و درک ما از مبارزه در سوریه را تحریف می‌سازند.

او همچنین نوشت که مشارکت خارجی‌ها در واحد تکیلا، یک درگیری مسلحانه را به یک ماجراجویی رمانتیک تبدیل می‌سازد و صداهای محلی را به حاشیه می‌راند. علاوه بر این، غزاوی نیروهای کُردی که از چنین واحدهایی حمایت می‌کنند را به عنوان یک ساختار اقتدارگرا توصیف نمود.

موضع او با اظهاراتی از سوی زیا گورانی، یک زن ترنس با اصالت کُرد، که در همان مقاله نقل شد، تقویت گردید:

ما نمی‌دانیم دقیقاً چه کسی در این گروه [تکیلا / TQILA] حضور دارد، و مشخص نیست که آیا اعضای آن کُرد هستند یا سوری. این تنها گروهی از مبارزان بین‌المللی از یگان‌های مدافع خلق است که تلاش می‌کنند تا این توهم را ایجاد کنند که افراد دگرباش جنسی می‌توانند به صورت مسالمت‌آمیز و بدون ترس از تبعیض در روژاوا زندگی نمایند. اما این موضوع دروغ است. همه‌چیز با آنچه آن‌ها در تلاش برای نشان دادنش هستند بسیار تفاوت دارد.

— زیا گورانی

در پاسخ، هاکان ساندال، محقق و فعال کُرد، مقاله‌ای منتشر کرد که در آن خود غزاوی را به استعمارگری متهم نمود. از دیدگاه او، تحلیل غزاوی، که تکیلا را به عنوان یک پدیده استعماری معرفی می‌کند، در واقع چارچوب‌های استعماری تُرکی و عربی را بازتولید می‌نماید و تاریخچه مقاومت کُردها و تجربه سرکوب شدن توسط چهار دولت مختلف را نامرئی می‌سازد.

ساندال نوشت:

هنگامی که پای مبارزات کُردها در سوریه به میان می‌آید، این مقاله چارچوب‌های استعماری را بازتولید می‌کند، و تاریخ مقاومت کُردها، خاطره‌ی آن‌ها از استعمار، و تجربه‌شان از سرکوب از سوی چهار دولت مختلف را نامرئی می‌سازد. نقد غزاوی نه تنها متوجه تصاحب استعماری/سفیدپوست مبارزات کوئیر است، بلکه متوجه مبارزات کُردها در سوریه نیز می‌باشد. چرخش تند نویسنده از یک چشم‌انداز استعمارزدایانه کوئیر به یک روایت ضد-روژاوا، نیت مقاله را مبهم می‌سازد. نویسنده به جای تضعیف کردن فرم استعماری دانشی که در این قطعه مورد انتقاد قرار گرفته است، نگاه استعماری را دوباره به سمت کُردها معطوف می‌سازد. در نتیجه، این مقاله، متأسفانه خودش به یک تفسیر و خوانش معمول ضد-روژاوا تبدیل می‌شود که در زیر نقاب یک متن کوئیر استعمارزدایانه و مستدل پنهان شده است.

— هاکان ساندال

از دیدگاه ساندال، رویکرد غزاوی بازتاب‌دهنده‌ی لفاظی‌ها دولت ترکیه است، که به لحاظ تاریخی از تسلط استعماری بر کُردها حمایت کرده است و در جهت جلوگیری از هرگونه تغییری در وضع موجود در سوریه گام برداشته است.

ساندال همچنین تأکید کرد که نه فعالان کُرد و نه فعالان بین‌المللی هرگز ادعا نکرده‌اند که روژاوا بهشتی برای افراد دگرباش جنسی است:

ما به عنوان فعالان دگرباش جنسی کُرد، واقعیت جوامع خود را درک می‌کنیم و در تلاش برای ایجاد فضایی برای وجود و بقای خود هستیم. در عین حال، گفتمان پیرامون تکیلا و گروه چریکی باید موضوعی برای تحلیلی انتقادی باقی بماند، اما با در نظر گرفتن بستر تاریخی اشکال مختلف مبارزه.

— هاکان ساندال

انحلال IRPGF و اهمیت TQILA

در ۲۴ سپتامبر ۲۰۱۸، نیروهای چریکی به طور رسمی خبر از انحلال خود دادند. در کنار آن، تکیلا نیز دیگر از بین رفت.

این امکان وجود دارد که واحد تکیلا بخشی از استراتژی رسانه‌ای نیروهای IRPGF بوده باشد، که هدفش جلب توجهات بین‌المللی به مبارزات نیروهای کُرد علیه داعش بود.

در عین حال، برافراشتن پرچم دگرباشان در رقه و در جریان نبردهای فعال، حتی در شدیدترین و بحرانی‌ترین شرایط، به یک نماد قابل مشاهده از همبستگی تبدیل گردید.

منطقی است که فرض کنیم افراد دگرباش جنسی هم در صفوف نیروهای دموکراتیک سوریه و هم در درون گروه IRPGF حضور داشته‌اند. برخی از داوطلبان خارجی آشکارا از گرایش خود سخن می‌گفتند و درباره آن در شبکه‌های اجتماعی پست می‌گذاشتند.

در میان مبارزان کُرد نیز، به احتمال زیاد افراد دگرباش وجود داشته‌اند، اما سطوح پایین‌تر پذیرش در جامعه محلی، توانایی افراد را برای ابراز آشکار هویتشان محدود می‌کرد.

با وجود درگیری‌های مداوم، روژاوا نشان داد – و همچنان نشان می‌دهد – که نسبت به جامعه دگرباشان جنسی، در مقایسه با داعش، اپوزیسیون اسلام‌گرا، و رژیم اسد، نگرشی به نسبت پذیراتر دارد. به عنوان مثال، قانون اساسی موقت در این منطقه هیچ اشاره‌ای به گرایش جنسی نمی‌کند و برای آن مجازات جداگانه‌ای در نظر نگرفته است.

به کانال تلگرام ما (به زبان روسی) بپیوندید: اورانیا. با تلگرام پریمیوم، می‌توانید پست‌ها را در خود اپلیکیشن ترجمه کنید. بدون آن هم بسیاری از پست‌ها به وب‌سایت ما لینک شده‌اند، جایی که می‌توانید زبان‌ها را تغییر دهید — بیشتر مقالات جدید از همان ابتدا به چند زبان منتشر می‌شوند.