«ناگفتنی» — کتاب مایکل کانینگهام درباره ادبیات، خاطره و زیست کوئیر
نویسنده برنده جایزه پولیتزر به تأمل درباره نوشتن، خاطره، عشق و تلفات دوران ایدز می‌پردازد.
در ۲۱ ژوئیه ۲۰۲۶، انتشارات آمریکایی رندوم هاوس (Random House) کتاب زندگینامه‌ای Unsayable: A Life in Writing (ناگفتنی: یک عمر نوشتن) را به زبان انگلیسی منتشر کرد. نویسنده این اثر، مایکل کانینگهام (Michael Cunningham)، رمان‌نویس، مقاله‌نویس نامدار آمریکایی و برنده جایزه پولیتزر است.
مایکل کانینگهام از چهره‌های برجسته ادبیات داستانی معاصر آمریکا است که با رمان مشهور The Hours (ساعت‌ها، ۱۹۹۸) به شهرتی جهانی دست یافت؛ اثری که برنده جایزه پولیتزر و جایزه پن/فاکنر شد و اقتباس سینمایی آن موفقیت‌های چشمگیری به دست آورد. از دیگر آثار شاخص او می‌توان به رمان‌های A Home at the End of the World (خانه‌ای در انتهای جهان، ۱۹۹۰)، Flesh and Blood (گوشت و خون، ۱۹۹۵)، Specimen Days (روزهای نمونه، ۲۰۰۵)، The Snow Queen (ملکه برفی، ۲۰۱۴) و Day (روز، ۲۰۲۳) اشاره کرد. کانینگهام سال‌هاست در دانشگاه ییل به تدریس نویسندگی خلاق اشتغال دارد و در کارهای خود پیوسته به شکنندگی روابط انسانی، پیوندهای خانوادگی دگرگونه، گذر زمان و زوایای پنهان حافظه می‌پردازد.
کتاب Unsayable آمیزه‌ای دلنشین از خاطره‌نگاری شخصی و تأملاتی عمیق درباره صناعت داستان‌نویسی است. کانینگهام به جای پیروی از روایتی خطی، صحنه‌هایی زنده از زیست خود را با مقالاتی کوتاه درباره چندوچون نوشتن در هم می‌تند. او به بررسی مرز باریک میان تجربه زیسته و خیال‌پردازی ادبی می‌پردازد، نشان می‌دهد که چگونه جزییاتی درخشان از میان آشفتگی واقعیت برای جان بخشیدن به شخصیت‌ها برگزیده می‌شوند، و یادآور می‌شود که خط زدن بی‌رحمانه واژه‌های زائد بزرگ‌ترین آزمون مهارت یک نویسنده است.
پیوند عاطفی نویسنده با زبان از خردسالی آغاز شد. کانینگهام حس درماندگی خود را در سه سالگی به یاد می‌آورد، زمانی که نتوانست نام ظرف پلاستیکی سبزرنگ تاپِرویر اسباب‌بازی‌هایش را به زبان بیاورد. این تجربه اشتیاقی وسواس‌گونه در او پدید آورد تا همه چیز را نام‌گذاری کند: بلوط، شورولت، لاله، سهره. نامیدن اشیا راهی برای نظم بخشیدن به جهان شد و سرنوشت ادبی او را رقم زد. دوران نوجوانی در کالیفرنیا با کشف تمایلات همجنس‌گرایانه‌اش همراه بود: او شبی تابستانی را در پانزده‌سالگی به تصویر می‌کشد که کنار استخر، خاموش به همکلاسی‌ای می‌نگرد که بی‌صدا دلباخته‌اش بود. اندکی پس از آن، کشف رمان خانم دالووی ویرجینیا وولف شوری همچون طنین گیتار جیمی هندریکس در جانش افکند و نشان داد که نثر داستانی می‌تواند ظریف‌ترین جنبش‌های روان آدمی را ثبت کند.
این خاطرات سال‌های تحصیل در دانشگاه استنفورد و کارگاه نامدار نویسندگان آیووا (Iowa Writers’ Workshop) را با تمامی تنگناهای مالی و تلاش برای یافتن صدایی ویژه روایت می‌کند. نویسنده از سفرش با یک دوج دارت قدیمی در جاده‌های آمریکا برای بیرون کشیدن رمان از دل این سرزمین و سپس عزیمت به نیویورک سخن می‌گوید؛ جایی که در یک گالری با کن کوربت (Ken Corbett)، روانکاو و نویسنده‌ای که چهار دهه شریک زندگی او بوده، آشنا شد.
فصلی تکان‌دهنده در کتاب با نام «Plague Years» (سال‌های طاعون) خواننده را به نیویورک دهه ۱۹۸۰ و اوایل دهه ۱۹۹۰ در اوج بحران همه‌گیری اچ‌آی‌وی/ایدز می‌برد. کانینگهام راوی فاجعه‌ای است که نسلی کامل از دوستان، معشوقان، هنرمندان و نویسندگان هم‌عصر او را به کام مرگ کشید. این سوگواری مدام، نگاه زیبایی‌شناختی او را شکل داد و جان‌مایه آثاری چون خانه‌ای در انتهای جهان و ساعت‌ها شد. نوشتن برای کانینگهام کنشی از جنس یادآوری و وفاداری کوئیر نسبت به کسانی است که جامعه دیرزمانی از سوگواری برایشان سر باز می‌زد.
پارادوکس فلسفی نهفته در نام کتاب به همان مفهوم «ناگفتنی» (unsayable) بازمی‌گردد: ناتوانی ناگزیر زبان در بازتاب تام و تمام مرگ، عشق و ژرفای رنج انسانی. کانینگهام که پیشه رمان‌نویسی را «زندگی به مثابه یک آماتور» می‌خواند که در برابر هر صفحه سپید باید از نو آغاز کند، تأکید می‌کند که شکوه ادبیات دقیقاً از همین پافشاری بی‌پایان برای گفتن آن چیزی زاده می‌شود که تن به کلمات نمی‌دهد.
