«الهیات کوئیر: مبانی» — کتاب کریس گرینو درباره مسیحیت، جنسیت و الهیات ترنس

در ۲۰ ژوئیه ۲۰۲۶، انتشارات دانشگاهی بریتانیایی روتلج (Routledge) ویرایش دوم و گسترش‌یافته کتاب «الهیات کوئیر: مبانی» (Queer Theologies: The Basics) را به زبان انگلیسی و در چارچوب مجموعه معتبر The Basics منتشر کرد. نویسنده این اثر، کریس گرینو (Christopher Greenough)، پژوهشگر بریتانیایی در زمینه جامعه‌شناسی دین، مطالعات جنسیت و الهیات است.

کریس گرینو استاد علوم اجتماعی و آموزش و رئیس دانشکده آموزش (School of Education) در دانشگاه اج هیل (Edge Hill University) در بریتانیا است. او مدرک دکترای خود (PhD) را از دانشگاه بیرمنگام دریافت کرده است. حوزه‌های پژوهشی گرینو بر تقاطع دین، نظریه کوئیر، جنسیت، تن‌یافتگی و خشونت جنسی تمرکز دارد. او نویسنده کتاب‌های پژوهشی Undoing Theology: Thinking Christianity Through Flesh (2018) و The Bible and Sexual Violence Against Men (2020) و از نویسندگان همکار کتاب Drag: The Basics (2025) است.

عنوان کتاب آگاهانه از صورت جمع — «الهیات‌های کوئیر» (Queer Theologies) — بهره می‌گیرد تا نشان دهد با یک نظام جزمی و یکپارچه روبه‌رو نیستیم، بلکه گستره‌ای پویا از رهیافت‌های نقادانه به ایمان و سنت‌های دینی در جریان است. گرینو تبارشناسی این رشته را ترسیم می‌کند: از پیوند با الهیات رهایی‌بخش، الهیات فمینیستی و الهیات وومنیست در دهه‌های ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰ گرفته تا الهیات‌های گی و لزبین در دهه‌های ۱۹۷۰ و ۱۹۸۰. پیدایش نظریه کوئیر در دهه ۱۹۹۰ تحولی بنیادین آفرید: با تکیه بر دیدگاه جودیت باتلر درباره کنش‌گری جنسیت و آرای اندیشمندانی چون ایو کوزوفسکی سجویک، آدرین ریچ، اودری لرد و سوزان سانتاگ، الهیات از پذیرش صرف فراتر رفت و به واسازی مفاهیم هنجارمندی، گناه، دوگانه‌انگاری جنسیتی و اقتدار کلیسایی پرداخت.

بخش عمده‌ای از کتاب به بازاندیشی کوئیر در آموزه‌های سنتی مسیحیت — از جمله مسیح‌شناسی، آموزه تثلیث، تصور از خدا و آیین‌های قدسی — اختصاص دارد. گرینو به میراث بنیادین مارسلا التهاوس-رید (Marcella Althaus-Reid)، الهیدان آرژانتینی-اسکاتلندی، و نظریه «الهیات ناشایست» (Indecent Theology) او می‌پردازد؛ نظریه‌ای که نشان داد چگونه چهره‌ای موقر و بورژوایی از خداوند در خدمت نابرابری اقتصادی و انضباط جنسی قرار گرفته است. نویسنده یک مسیح‌شناسی کوئیر را پی می‌ریزد که مسیح را در همبستگی با پیکرهای به حاشیه‌رانده‌شده می‌بیند و تثلیث را به عنوان پیوند عاشقانه، برابری‌خواهانه و پویا بازتعریف می‌کند.

در فصل مربوط به متون مقدس، گرینو روش‌های هرمنوتیک کوئیر کتاب مقدس را تشریح می‌کند. کتاب به جای بسنده کردن به دفاعیه‌های پراکنده در برابر آیاتی که به طور سنتی علیه همجنس‌گرایان به کار می‌رفتند، خواهان خوانشی متقاطع و پیوسته از متون دینی است. نویسنده با بررسی پیوند داوود و یوناتان، وفاداری روت و نومی و حضور خواجه‌ها در انجیل‌ها و اعمال رسولان، الگوهایی از زیست خارج از ساختار ازدواج پدرسالارانه و زادآوری اجباری را بررسی می‌کند.

این کتاب با فراتر رفتن از چارچوب‌های اروپامحور، الهیات‌های کوئیر در جنوب جهانی — آمریکای لاتین، آسیا، آفریقا و جوامع بومی — را بررسی می‌کند. گرینو نشان می‌دهد که چگونه استعمار اروپایی دوگانه‌انگاری جنسیتی سخت‌گیرانه و جرم‌انگاری تنوع جنسی را تحمیل کرد و سنت‌های معنوی بومی را از میان برد. الهیات‌های کوئیر پسااستعماری می‌کوشند اندیشه دینی را از سلسله‌مراتب نژادی و استعماری رها سازند.

کتاب همچنین به الهیاتی توجه دارد که مستقیماً از زیست روزمره جوامع کوئیر سرچشمه می‌گیرد. گرینو کنشگری معنوی گروه «خواهران تساهل بی‌پایان» (Sisters of Perpetual Indulgence) را که از هنر درگ و طنز برای خدمت و حمایت اجتماعی بهره می‌گیرند، الهیات بی‌جنس‌گرایی و تجرد فراتر از دگرجنس‌گراهنجاری اجباری، و تجارب معنوی مسیحیان در جوامع BDSM را بررسی می‌کند؛ جایی که آسیب‌پذیری آگاهانه و اعتماد متقابل، ابعاد تازه‌ای از فیض و تجسد را آشکار می‌سازند.

نوآوری اصلی این ویرایش دوم در سال ۲۰۲۶، افزودن فصلی اختصاصی درباره الهیات‌های ترنس (Trans Theologies) است. گرینو با اتکا به آثار الهیدانان ترنسجندر و تجارب زیسته مؤمنان ترنس و نان‌باینری، گذار جنسیتی و دگرگونی جسمانی را نه نقض خلقت، بلکه کنشی مقدس در مشارکت با آفرینش مداوم الهی می‌داند. این فصل نقدی استوار بر هنجار سیس‌جندر ارائه می‌دهد و یادآور می‌شود که تحول تن‌یافته در قلب آموزه‌های مسیحی درباره تجسد و رستاخیز نهفته است.