«قانون جنسیت» – کتابی از لور مورا (Laure Murat) درباره نحوه اختراع «جنس سوم» در فرانسه قرن نوزدهم

در آوریل ۲۰۲۶، انتشارات فلاماریون (Flammarion) چاپ مجددی از کتاب لور مورا (Laure Murat) با عنوان قانون جنسیت: تاریخچه فرهنگی جنس سوم (La loi du genre: Une histoire culturelle du troisième sexe) را منتشر کرد.

این پژوهشگر فرانسوی توضیح می‌دهد که چگونه جامعه در قرن نوزدهم و نیمه اول قرن بیستم تلاش کرد تا افرادی را که در چارچوب معمول مردانه و زنانه نمی‌گنجیدند، تحت کنترل درآورد.

این کتاب دوره ۱۸۳۵ تا ۱۹۳۹ را پوشش می‌دهد. در این مدت، مفهوم «جنس سوم» (third sex) در فرانسه پدیدار شد. در آن زمان، این یک اصطلاح چتری (پوششی) بود و برای توصیف هر کسی که هنجارهای جنسیتی را نقض می‌کرد استفاده می‌شد: مردان همجنس‌گرا، زنان با کت و شلوارهای مردانه، فمینیست‌های آندروژین (دوجنس‌نما) و غیره.

ایده اصلی پژوهش مورا این است که نشان دهد چگونه تمایلات جنسی و رفتارهای جنسیتی غیرمعیار، از اینکه صرفاً یک جرم باشند خارج شده و در آن دوران به یک بیماری تبدیل شدند.

او بر آرشیوهای منتشرنشده پلیس، رساله‌های پزشکی و ادبیات تکیه می‌کند. مورا شرح می‌دهد که چگونه پلیس پاریس در دوران انوره دو بالزاک (Honoré de Balzac) به به اصطلاح “عمه‌ها” (tantinettes) - مردان زنانه‌ای که در کلوب‌های مخفی جمع می‌شدند - حمله می‌کرد.

در اواخر قرن نوزدهم، روان‌پزشکان جایگزین پلیس شدند. آن‌ها شروع به مطالعه «معکوس‌ها» (inverts) (افرادی با هویت جنسیتی و تمایلات جنسی “معکوس”) کرده و به بحث پرداختند که آیا این ویژگی ذاتی است یا اکتسابی. رفتاری که پیش از آن تنها مورد توجه دادگاه‌ها بود، به ابژه‌ای برای علم تبدیل شد.

فصل جداگانه‌ای به رهایی زنان اختصاص دارد: ظهور دوچرخه در دهه ۱۸۸۰ و رواج پوشیدن شلوار، تصویر سنتی زن را از بین برد و در میان اخلاق‌گرایان وحشت ایجاد کرد. این کتاب با رسیدن به دهه ۱۹۳۰ به پایان می‌رسد، زمانی که نخستین گزارش‌های مستند از تجربه ترنس‌ها و تلاش‌ها برای ترنزیشن (گذار) جراحی ظاهر شد.

علاوه بر اسناد پزشکی و پلیس، لور مورا نحوه بازتاب «جنس سوم» را در نثر فرانسوی تحلیل می‌کند. او به طور کامل آثار مارسل پروست (Marcel Proust)، سیدونی-گابریل کولت (Sidonie-Gabrielle Colette) و آندره ژید (André Gide) را مورد بررسی قرار می‌دهد. منتقدان حرفه‌ای به ویژه این بخش از مطالعه را برجسته می‌کنند. اود فوول (Aude Fauvel)، مورخ، در نقدی برای مجله کلیو (Clio) اشاره می‌کند که تحلیل رمان پروست، در جستجوی زمان از دست رفته (À la recherche du temps perdu)، یکی از قوی‌ترین نکات این اثر است.

نقدها و بررسی‌های جامعه دانشگاهی بر نتیجه‌گیری اصلی مورا تأکید دارند: هر دوره‌ای واژگان خاص خود را برای توصیف کسانی که آن را به چالش می‌کشند ایجاد می‌کند. قانون جنسیت ثابت می‌کند که ایده‌های پزشکی و اجتماعی مدرن ما درباره جنسیت، حقایقی جاودانه نیستند، بلکه یک برساخت و نتیجه یک فرآیند تاریخی می‌باشند.